Diaspora żydowska w Wietnamie

231

Autorka: Ewa Tenerowicz

 

 

Diaspora w najprostszym ujęciu odnosi się do rozproszenia pewnej grupy. Każda zbiorowość żyjąca z rożnych przyczyn poza miejscem swojego pochodzenia, bądź uznawanej przezeń ojczyzny może być sklasyfikowana jako grupa diasporyczna. Bez względu na to, czy powodem życia w diasporze jest dobrowolna imigracja, katastrofa naturalna, warunki społeczne bądź polityczne, cechą diaspory jest explicite – deterytorializacja i trans-narodowość.

W szerszym kontekście należy również zauważyć, że ze względu na swoja heterogeniczność, płynność oraz zdolność do fizycznej i emocjonalnej separacji od swojego obozowiska została ona określona bardzo szeroko.

W celu dokładniejszej eksplikacji terminu diaspory posłużę się również definicją Williama Safrana zawartą w jednej z najbardziej poczytnych publikacji w tej tematyce. Safran pisze, że grupy diaspory to „ekspatriowane społeczności mniejszości”, które:
–  są rozproszone od oryginalnego miejsca do co najmniej dwóch peryferyjnych lokalizacji
–  utrzymują „pamięć”, wizję, lub mit swojej pierwotnej ojczyzny
–  sądzą, że nie są lub nie mogą być w pełni zaakceptowane przez państwo goszczące
–  postrzegają swoją rodową ojczyznę jako miejsce, do którego wrócą „kiedy będzie lepszy czas”
–  są oddane utrzymaniu lub ewentualnej odbudowie swojej ojczyzny
– mają zbiorową świadomość z wielkim pietyzmem zdefiniowaną poprzez swój związek z ojczyzną.

Wraz z nadchodzącym XIX wiekiem, po Wielkiej Rewolucji we Francji można stwierdzić, iż siła tożsamości żydowskiej w diasporze, pomimo widocznego zróżnicowanego podejścia do judaizmu, przejawiających się ultraortodoksją oraz zreformowanymi, bardziej świeckimi formami, niekoniecznie wymagającymi nawet wiary w Boga, a jedynie przestrzegania zasad kultu, oparta była na religijności. Po zakończenia natomiast drugiej wojny światowej, podstawę tożsamości stanowiły głownie: pamięć Holocaustu, antysemityzm oraz posiadający już nad wyraz bogate pokłosie – syjonizm. Myśl syjonistyczna Theodora Herzla, ukształtowana pod koniec XIX wieku, jego koncept Syjonu i idea powrotu do ojczyzny stanowiły w pewnym sensie remedium dla przez tak długi okres bezdomnego narodu żydowskiego. Był to kluczowy asomatyczny czynnik, który przyczynił się do późniejszego sukcesu utworzenia Erec Israeli.

Analizując historię oraz uwarunkowania zarówno państwa Izrael, jak i Wietnamu można dostrzec pewną geopolityczną analogię tych regionów. W obu państwach charakterystyczne było, lub jak w przypadku Izraela – jest istnienie pewnego polityczno-terytorialnego dysonansu – granicy oddzielającej jeden segment od drugiego. Podział ten jest problematyczny, jedna strona akceptuje status quo, podczas gdy druga ze względu na cel zjednoczenia swojego narodu znajduje uzasadnienie w przemocy. W przypadku Izraela chodzi o zapoczątkowany de facto wraz z początkiem osadnictwa Żydów w Palestynie konflikt żydowsko-arabski. Izrael w 1948 roku na dzień po wygłoszeniu Deklaracji Niepodległości Izraela stanął przed obliczem zbrojnej interwencji koalicji pięciu państw arabskich. Pomimo klęski poniesionej przez oddziały arabskie, stan zaognionego i bezprecedensowego konfliktu trwa do dziś. W przypadku Wietnamu, siłą walczącą o wyzwolenie kraju spod amerykańskiej inwazji oraz pozostającą w konflikcie z jej poplecznikami był komunistyczny Wietkong. Wśród oddziałów amerykańskich znajdowało się około trzydziestu tysięcy Amerykanów pochodzenia żydowskiego. Żydowscy żołnierze i oficerowie walczyli również w wojsku francuskim podczas Kampanii w Tonkinie w latach 80. XIX wieku. W roku 1939 całkowita populacja Żydów w Hajfong, Hanoi, Sajgonie, Touranie i Tonkinie wynosiła około tysiąca osób.  Wraz z panowaniem antysemickiej Francji Vichy, społeczność żydowska znacząco ucierpiała. Żydzi pozbawieni zostali miedzy innymi możliwości zatrudnienia oraz aktywnego uczestnictwa w życiu publicznymi. Urzędnicy francuscy zostali pózniej oskarżeni o współudział w Holokauście. Wraz z zakończeniem II wojny światowej i powrotem rządów republikańskich we Francji, około 1500 Żydów nazywało Wietnam swoim domem, większość społeczności opuściła jednak państwo po bitwie w Dien Bien Phu w 1954.
Pod koniec lat 70. XX wieku po trzech dekadach wojny domowej, północnowietnamscy totalitarni komuniści pokonali reżim Południowego Wietnamu. W fali następstw wojny wietnamskiej i upadku Sajgonu, kilkaset tysięcy Wietnamczyków musiało rozpocząć życie na uchodźstwie, a około miliona osób zostało uwięzionych. Nowo utworzony komunistyczny rząd wysyłał ludzi do „obozów reedukacyjnych”, gdzie praktykowano wszelkiego rodzaju wykroczenia przeciwko podstawowym prawom człowieka: przeprowadzano egzekucje, dopuszczano się tortur i innych form brutalności. Czas ten to moment, kiedy historie opisywanych narodów się przeplatają.
Po przejęciu władzy w państwie wietnamskim przez komunistów, trzystu sześćdziesięciu wietnamskich uchodźców znalazło schronienie w Erec Israeli. Ówczesny rząd Menachem Begina udzielił imigrantom pełnego obywatelstwa, swobód obywatelskich, a także podarował mieszkania.
W Izraelu ze względu na istnienie pluralizmu politycznego, istnieje pełna swoboda przynależności partyjnej, czy jest to stricte konserwatywna partia, religijna czy socjalistyczna; również arabskie ugrupowania polityczne takie jak na przykład partia Balad mają swoje miejsce w Knesecie. W Wietnamie władzę sprawuje Komunistyczna Partia Wietnamu, niemożliwym jest zaistnienie na scenie politycznej bez akceptacji jej reżimu.

W 1986 roku w Wietnamie zaimplementowane zostały ekonomiczne reformy Doi Moi, które wpłynęły na politykę wobec obcokrajowców. W celu podtrzymania istnienia jednopartyjnego socjalistycznego systemu, konieczna była liberalizacja państwa w sferze zagranicznych inwestycji i turystyki. Po prawie dekadzie reform Doi Moi w 1993 roku ustanowione zostały izraelskowietnamskie stosunki dyplomatyczne, kilka miesięcy pózniej swoją działalność rozpoczęła Ambasada Izraelska w Hanoi. Inwestorzy izraelscy i amerykańscy zaczęli poszukiwać tam perspektyw zarobkowych, biznesowych i rozwojowych. Nabycie ziemi w Wietnamie nie stanowiło kosztownego przedsięwzięcia, natomiast przy postępującej odnowie państwa potrzebna była również ekspertyza techniczna.
Społeczność żydowska w Wietnamie obecnie liczy około trzysta osób. Dwieście osób o żydowskim pochodzeniu mieszka w mieście Ho Chi Minh, a sto w stolicy Wietnamu – Hanoi. Otwarcie Wietnamu na Zachód przez rząd komunistyczny stworzyło pole wielu możliwości dla izraelickich i amerykańsko-żydowskich przedsiębiorców, otwarto między innymi kilkadziesiąt izraelskich firm; zatrudnienie w wietnamskich klinikach znaleźli również żydowscy lekarze. Według rabina Hartmana – założyciela Żydowskiego Centrum Chabad w Ho Chi Minh, społeczność żydowska  w Wietnamie podzielona jest w trzech równych proporcjach, pierwsza część to Amerykanie, drugą stanowią osoby przybyłe z Ziemi Obiecanej, natomiast pozostała jedna trzecia populacji to Żydzi z innych regionów świata. W aspekcie emigracji do południowo-wschodnich państw azjatyckich czynnikiem decyzjotwórczym, oprócz kwestii zarobkowych pozostaje niezmiennie egzotyka regionu. W przypadku turystycznych ekskursji mimowolnie nasuwającą się podczas podróży analogią jest reminiscencja biblijnego exodosu do Egiptu, a także ucieleśnienia długiego okresu bezdomności narodu i diasporycznego życia w obcym miejscu.

Ewa Tenerowicz

Literatura:
1. M. Chana Levin, Vietnamese Boat People in the Promised Land, 19.11.2011, http:// www.aish.com (dostęp: 11.02.2017).

2. K. Eiland, The Jewish Legacy in Vietnam, 25.12.2015, http://leviathanjewishjournal.com (dostęp: 11.02.2017).

3. B. Frank, Visting the Jews in Vietnam, The Baltimore Jewish Times, 13.01.2012, http:// bechollashon.org (dostęp: 11.02.2017)

4. P. Gilroy, Against Race. Imagining Political Culture Beyond The Color Line, Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge 2000, s. 123-129.

5. W. Laquer, History of Zionism, Schocken Books, New York 2003, s. 33.

6. W. Safran, Diasporas in Modern Societies: Myths of Homeland and Return, ,,Diaspora 1” 1991, nr. 1, s. 83-84.

7. A. Shavit, Moja ziemia obiecana. Triumf i tragedia Izraela, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004.

8. S. Weinglass, 35 years on, where are Israel’s Vietnamese refugees, 20.09.2015, http:// www.timesofisrael.com (dostęp: 11.02.2017).

9. M. Wyschograd, The Jewish Interest in Vietnam, http://traditionarchive.org (dost ę p: 11.02.2017).

 

 

 

 

PODZIEL SIĘ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here