Ślub nie uratuje gwałcicieli – Liban zmienia prawo

472

Parlament libański zniósł prawo zezwalające gwałcicielowi uniknąć kary, jeśli poślubi swoją ofiarę. Artykuł o „poślubieniu gwałciciela” funkcjonował w prawie libański od lat 40-tych XX wieku. O jego zniesienie od dawna walczyli obrońcy praw kobiet.

Liban dołączył do grona państw arabskich, które zniosły prawo pozwalające gwałcicielowi uniknąć kary, jeśli ten poślubi swoją ofiarę.

Prawodawcy głosowali w zeszłą środę o uchyleniu artykułu 522 libańskiego kodeksu karnego dotyczącego gwałtu, napaści, porwania i przymusowego małżeństwa. Parlament ma także ponownie zbadać artykuły 505 i 518 dotyczące przemocy wobec kobiet. Jordania i Tunezja także zakazały podobnych ustaw w tym roku.

Ślub zamiast kary

Artykuł 522 libańskiego kodeksu karnego pozwalał uniknąć kary mężczyznom, którzy dopuścili się gwałtu lub porwania kobiety. Musi jedynie przedstawić przed sądem dowód zawarcia małżeństwa ze swoją ofiarą. W innym przypadku, gdyby gwałt został zgłoszony, a sprawca złapany groziłoby mu do 5 lat pozbawienia wolności lub ciężkich robót. Art. 522 został zniesiony decyzją parlamentu 16 sierpnia 2017 roku.

Podobnie jak w innych krajach Bliskiego Wschodu w Libanie temat pozamałżeńskich stosunków seksualnych, szczególnie zaś gwałtów, jest tematem tabu. W znacznej części Libanu obowiązuje zasada „rodzinnego honoru”. Według niej ofiara gwałtu przynosi rodzinie wstyd, który może być wymazany z rodzinnej historii poprzez małżeństwo. W dalszym ciągu zdarzają się zabójstwa honorowe ofiar gwałtów, które uznawane są przez rodzinę za przynoszące hańbę. Podobne prawa pozwalające uciec przed karą gwałcicielom, a zarazem skazujące na mękę ich ofiary, zostały zniesione w ostatnich latach przez Maroko i Egipt.

Zwycięstwo na rzecz godności kobiet

Liban zmienia prawo za sprawą intensywnej działalności społeczeństwa obywatelskiego. Przyczyniła się do tego w szczególności działalność organizacji Abaad. Została ona założona w Bejrucie w 2011 roku. Od tego czasu pracuje na rzecz wspierania kobiet i równości płci w świecie arabskim. Walkę o zniesienie artykułu 522 aktywiści rozpoczęli, gdy w trakcie badań w 2016 roku, okazało się, że tylko 1% mieszkańców Libanu wiedziało o artykule 522.

861  aktów przemocy seksualnej zarejestrowano w Libanie w 2016

Dziękujemy libańskiemu parlamentowi za to zwycięstwo na rzecz godności kobiet i dziewczyn w Libanie – skomentowała decyzję izby Danielle Hoyek, założycielka organizacji pozarządowej Abaad – Powinniśmy kierować czysty przekaz do libańskiej opinii publicznej, szczególnie kobiet i dziewczyn, że jakakolwiek przemoc seksualna i gwałt będą od teraz karane – podkreśliła.

Abaad zarejestrowało w 2016 roku 861 aktów przemocy seksualnej w Libanie. Zdaniem aktywistów i tak jest nadal liczbą znacznie zaniżoną. Organizacja Abaad prowadzi podobną kampanię na rzecz kobiet, które uciekły z Syrii. Wiele z nich przeszło przez piekło gwałtu zarówno w swojej ojczyźnie, jak i w Libanie. W takich przypadkach prawo libańskie zwykle broni obywateli Libanu, którzy wykorzystują na różne sposoby wykluczenie uchodźców.

Kampania „Biała suknia nie zakryje gwałtu”

Kampania przeciwko zapisowi numer 522, oficjalnie znana jako „Biała suknia nie zakryje gwałtu”, została rozpoczęta przez Abaad w grudniu 2016 r. Działania obejmowały przede wszystkim protesty na ulicach, hasztag #Undress522 w mediach społecznościowych oraz spoty i materiały filmowe pokazujące zgwałcone kobiety z siniakami, które zmieniają się w przyszłe panny młode. Akcja odniosła ogromny sukces zarówno medialny, jak i polityczny. Na swoim twitterze poparł ją między innymi premier Saad Hariri.

Kampania „Biała suknia nie zakryje gwałtu” nie tylko zmierzała do zniesienia art. 522, ale również broni praw ofiar, które odmówiły poślubienia swojego gwałciciela. Kampania ma również na celu wyeliminowanie stygmatyzacji i wstydu z powodu gwałtu.

Plakat kampanii społecznej Abaad

W kwietniu organizacja Abaad zorganizowała instalację artystyczną, która odbiła się szerokim echem w mediach społecznościowych. Na deptaku bejruckiego wybrzeża między palami powieszono na wisielczych sznurach ponad 30 sukien ślubnych. Instalacja była zaprojektowana w Paryżu przez libańską artystkę Mireillę Honein. Jest 31 dni w miesiącu i każdego dnia kobieta może zostać zgwałcona i zmuszona do poślubienia swojego gwałciciela – powiedziała Alia Awada z organizacji Abaad na temat instalacji.

Nie tylko Liban

Dnia 1 sierpnia bieżącego roku parlament jordański podjął decyzję o usunięciu z kodeksu karnego przepisu zezwalającego gwałcicielowi na uniknięcie kary.W tym przypadku prawo precyzowało, że związek małżeński powinien trwać minimum trzy lata, zaś ofiara nie mogła mieć mniej niż 15 lat. W czasie debaty w parlamencie niektórzy posłowie przekonywali, że należy pozostawić w kodeksie karnym furtkę pozwalającą ofiarom wyrażenie zgody na ślub, który – jak mówili – chroni je przed napiętnowaniem przez społeczeństwo. Ostatecznie jednak przepis został usunięty.

Jest to zwycięstwo dla ruchu kobiet i obrony praw człowieka w Jordanii – powiedziała Salma Nims, sekretarz generalny jordańskiej komisji na rzecz kobiet.

Pod każdym względem (ślub z gwałcicielem) to ponowna wiktymizacja kobiety. Trafia do domu, w którym nikt jej nie chce – rodzice pana młodego nigdy jej nie zaakceptują – mówiła Suad Abu-Dayyeh, współpracująca z organizacją Equality Now. Aktywistka nazwała decyzję parlamentu „historycznym osiągnięciem”.

Także Tunezja w ostatnich dniach stała się miejscem zmiany prawa dotyczącego kobiet. 26 lipca tunezyjski parlament uchwalił długo oczekiwaną ustawę zakazującą przemocy wobec kobiet. Po długich dyskusjach ustawa została przyjęta jednomyślnie przez 146 deputowanych obecnych na sali w liczącym 217 miejsc tunezyjskim parlamencie.

Nowe przepisy zapewniają pomoc prawną i psychologiczną ofiarom, a także wprowadzają specjalne programy mające na celu zakorzenienie „zasad praw człowieka i równości płci” w społeczeństwie. Ustawa zmienia również kontrowersyjny artykuł kodeksu karnego, anulując przepis przewidujący wycofanie zarzutów przeciwko sprawcy aktu seksualnego, dokonanego „bez przemocy” na małoletnich poniżej 15. roku życia, jeśli poślubi on swoją ofiarę.

To bardzo wzruszający moment, jesteśmy dumni (…), że mogliśmy zjednoczyć się wokół historycznego projektu – powiedziała tunezyjska minister ds. kobiet, rodziny i dzieci Naziha Laabidi.

Jest jeszcze wiele do zmiany

Liban nie po raz pierwszy uchyla prawo uznane za sprzeczne z prawami człowieka. Artykuł 562 kodeksu karnego, który legalizował zabójstwa honorowe, gdy mężczyzna znalazł współmałżonkę, siostrę, wstępnych lub potomków w sytuacji bezprawnego stosunku płciowego, został zniesiony w 1999 roku. Ponadto 1 kwietnia 2014 r. parlament uchwalił ustawę mającą na celu ochronę kobiet przed przemocą w rodzinie. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że nie ma dokładnych danych dotyczących napaści na kobiety, ponieważ wiele kobiet nie zgłasza tych przestępstw ze względu na wrażliwość tematu.

Mimo ogromnej radości wynikającej ze zniesienia artykułu 522, organizacja działająca na rzecz praw kobiet Kafa, powiedziała, że to tylko „częściowe zwycięstwo”. Podkreślała, że ducha artykułu 522 „kontynuuje art. 505, który obejmuje seks z małoletnim, który ma 15 lat. Podobnie jak art. 518, który dotyczy uwodzenia małoletniego z obietnicą małżeństwa”.

Jean Oghassabian, minister do spraw kobiet, wyraziła podobne obawy, pisząc na Twitterze: „Chociaż przychylamy się do uchylenia art. 552 kodeksu karnego, mamy zastrzeżenia dotyczące utrzymywania artykułów 505 i 518. Nie ma wyjątków od ucieczki od kary za gwałt”.

Inne kraje, te same zapisy

Podobne zapisy w kodeksach karnych stosowane są w takich krajach jak Algieria, Bahrajn, Irak, Kuwejt, Libia, Filipiny, Syria i Tadżykistan.

W Iraku art. 398 kodeksu karnego z 1969 r. pozwala sprawcy molestowania seksualnego uniknąć kary, poślubiając kobietę przez co najmniej trzy lata. Dopiero, jeśli mąż podejmie decyzję o rozwodzie w okresie krótszym niż trzy lata, postępowanie o zbadanie molestowania seksualnego może zostać podjęte ponownie. W takim przypadku prokurator, były mąż, rozwódka lub każda osoba zainteresowana postępowaniem może wystąpić o dochodzenie w sprawie wydarzeń. W Kuwejcie art. 182 k.k. stwierdza, że postępowanie karne zostanie zawieszone w przypadkach napaści seksualnej, jeśli napastnik ożenił się z kobietą za zgodą opiekuna.

W Afganistanie w 2014 roku został przyjęty artykuł nr 26, który mówi o tym, że krewny oskarżonego ma zakaz poświadczania przeciwko niemu. Chociaż nie jest to bezpośrednio związane z kwestią gwałtów i małżeństw, to odnotowane są przypadki powoływania się na ten artykuł przy sprawach o gwałt.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here