Niedźwiedź i Smok na tropie stepowych skarbów

421
Azja Centralna @Tadeusz Rudek

W czasach, w których kraje Azji Centralnej na nowo odzyskują swoją pozycję i tożsamość, dawny wielki brat Niedźwiedź z Kremla oraz rosnący w siłę Smok zza wielkiego muru chciwym okiem spoglądają na bogactwa naturalne, zalegające spokojnie w górach, stepach i na pustyniach. Czy Rosja i Chiny mogą pokłócić się o Azję Centralną? I czy te zwiady Niedźwiedzia i Smoka przyniosą korzyści Kazachstanowi, Kirgistanowi, Tadżykistanowi i Turkmenistanowi?

Azja Centralna to rozległy obszar bogaty w cenne surowce mineralne takie jak ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel kamienny, uran i złoto. To także region bogaty w szereg złożonych problemów społecznych, wspólnych dla wszystkich „stanów”, czyli poradzieckich republik, które na nowo zaczęły tworzyć swoją tożsamość. Wśród nich znajdziemy brak poszanowania praw człowieka, nierównomierny rozwój grup społecznych, trybalizm, nomadyzm oraz radykalizm i fanatyzm islamski. Warto też nadmienić, że nie wszystkie państwa Azji Centralnej posiadają jednakowo dużo surowców mineralnych. Kirgistan i Tadżykistan nie dysponują znaczącymi zasobami surowcowymi. Mają za to wodę, dlatego swoją szansę upatrują w rozwijaniu hydroenergetyki oraz – w określonej perspektywie czasu – właśnie w sprzedaży wody, na deficyt której cierpią pozostałe państwa regionu.

Co z tego, że mamy, jeśli nie potrafimy z nich korzystać

Państwa Azji Centralnej, mimo posiadania wielkich zasobów surowcowych, nie są w stanie samodzielnie czerpać korzyści z ich sprzedaży. Za przykład niech posłużą tu węglowodory – państwa nie posiadają odpowiedniej technologii, a także ścieżek przesyłowych tych surowców tj. gazociągów i rurociągów skierowanych nie tylko w kierunku Rosji. Dzięki pojawieniu się wielu nowych graczy w regionie, władze państw Azji Centralnej uzyskały możliwość dywersyfikacji kierunków sprzedaży, a co za tym idzie dywersyfikacji kierunków polityki zagranicznej. W najbliższych latach z pewnością państwa regionu będą czerpały coraz większe korzyści z nasilającej się rywalizacji pomiędzy Federacją Rosyjską a Chińską Republiką Ludową. Zakres tych korzyści i ich trwałość uzależnione będą od tego, czy władze państw Azji Centralnej będą w stanie umiejętnie rozdysponować środki pozyskane ze sprzedaży licznych surowców mineralnych na takie istotne cele, które pobudzą także rozwój społeczny.

W objęciach Niedźwiedzia od XIX wieku

Rosjanie są obecni w tym regionie świata od XIX wieku, kiedy to rozpoczęli podbój ziem centralnoazjatyckich wojnami z Emiratem Buchary, Chanatem Kokandzkim czy Chanatem Chiwy. Kreml jest dziś nadal mocno związany z regionem ze względu na przeszłe współistnienie wraz z Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Uzbekistanem i Turkmenistanem w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Rola Federacji Rosyjskiej w tej części świata jest szczególnie ciekawa w kontekście bieżących wydarzeń na wschodzie Ukrainy, ponieważ w perspektywie czasu może ukazać rzeczywiste priorytety polityki zagranicznej Rosji. Wydaje się, że świadomość Rosji o tym, że rywalizacja z Chinami o wpływy gospodarcze w regionie będzie trudna do wygrania, skłoni ją do wzmocnienia militarnej obecności w Azji Centralnej.  Co więcej, w ramach polityki gospodarczej władze na Kremlu z pewnością będą się starały powstrzymać budowę sieci przesyłowej w kierunku Europy Zachodniej, ponieważ w znacznym stopniu zmniejszyłoby to wpływy Rosji z tranzytu węglowodorów do Unii Europejskiej. Będą także niwelować ekspansję gospodarczą Chin.

Chociaż Federacja Rosyjska, która poprzez dziedzictwo Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich jest zdecydowanie lepiej postrzegana przez społeczeństwa państw Azji Centralnej niż Chiny, to jednak z roku na rok traci wpływy gospodarcze i polityczne w regionie. Dowodem na to może być brak chęci wstąpienia przez niektóre państwa regionu do firmowanej przez Moskwę Unii Euroazjatyckiej.

Smok patrzy zza wielkiego muru

Chińska Republika Ludowa od prawie 40 lat prężnie się rozwija. To sprawia, że z roku na rok gospodarka potrzebuje coraz więcej energii, by sprawnie i efektywnie funkcjonować. Aby utrzymać dalszy rozwój gospodarczy, władze w Pekinie aktywnie angażują się w projekty wydobywcze w Azji Centralnej w celu pozyskania niezbędnych surowców mineralnych. Można domniemywać, że powstrzymanie państw Azji Centralnej przed rozpoczęciem sprzedaży węglowodorów w kierunku zachodnim będzie dla Państwa Środka tak samo ważne jak dla Moskwy, ponieważ spowodowałoby to podniesienie cen i konieczność dodatkowej rywalizacji cenowej z Unią Europejską.

Kły niedźwiedzia zapewniają spokój 

Chiny w znacznym stopniu korzystają z parasola ochronnego wytworzonego w regionie, zarówno poprzez wojska Federacji Rosyjskiej, jak i przez NATO. Szczególnie ważne dla rządu w Pekinie będzie zapewnienie stabilności w regionie po całkowitym wycofaniu się wojsk USA z Afganistanu. Możliwy upadek obecnego rządu w Afganistanie i przejęcie władzy w tym państwie przez Talibów z pewnością doprowadzi do zwiększenia aktywności grup ekstremistycznych i fundamentalistycznych w Azji Centralnej, a to w konsekwencji może doprowadzić do destabilizacji etnicznej i religijnej w chińskich regionach zachodnich. Warto w tym miejscu dostrzec rolę Regionu Autonomicznego Xinjiang w chińskiej ekspansji do Azji Centralnej. Rząd w Pekinie dąży do tego, by Nowy Jedwabny Szlak stał się początkiem szybkiego rozwoju gospodarczego Xinjiangu, co w perspektywie może uspokoić sytuację społeczną w tym regionie.

Nowy Jedwabny Szlak czyli nowe otwarcie

Rywalizacja Rosji i Chin z całą pewnością może być wykorzystana przez państwa Azji Centralnej w procesie rozwoju i modernizacji. Należy pamiętać o roli, jaką pełni Szanghajska Organizacja Współpracy, do której należą Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan, a także Rosja, Chiny i nowo przyjęci w do tego grona Indie i Pakistan. Rola SOW w przyszłości może być niejasna ze względu na szeroki format działania i przyjęcie nowych członków. Czy SOW stanie się istotnym elementem stosunków międzynarodowych w regionie? Czas pokaże.

Jednakże tylko prowadzenie mądrej i dalekowzrocznej polityki polegającej na balansowaniu pomiędzy Rosją i Chinami może zapewnić regionowi stały rozwój gospodarczy. Państwa Azji Centralnej powinny dążyć jednocześnie do rozwijania relacji z innymi partnerami na arenie międzynarodowej, takimi jak Unia Europejska, USA, Indie i Pakistan. Im więcej graczy będzie obecnych w regionie, tym rynek ten zyska więcej szans na trwałą stabilizację i dobrobyt. Kolejnym istotnym elementem centralnoazjatyckiej układanki może być chińska Inicjatywa Pasa i Szlaku. Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Turkmenistan z otwartymi ramionami spotkają się na Jedwabnym Szlaku nie tylko ze Smokiem i Niedźwiedziem, ale innymi przedstawicielami ziemskiego inwentarza.

PODZIEL SIĘ
Podobno kiedy miałem 3 lata narysowałem swoją pierwszą mapę a w wieku 12 lat dziadek zabrał mnie na wyprawę do Rosji i na Ukraine, wtedy też postanowiłem uczyć się języka rosyjskiego. Dzięki Studiom Azjatyckim od 5 lat uczę się też chińskiego i miałem okazję odwiedzić Państwo Środka. Wspólny mianownikiem moich zainteresowań okazała się Azja Centralna a znajomość języka chińskiego i rosyjskiego są mi pomocne w zgłębianiu wiedzy na temat tego regionu. Obecnie jednym z ważniejszych projektów jest dla mnie rozwój polskiej przedsiębiorczości w ramach inicjatywy Pasa i Szlaku nie tylko na linii Polska - Chiny ale także wykorzystania chińskiej idei do rozwoju polskich firm na Ukranie, Kaukazie i w krajach Azji Centralnej.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here