Aresztowania książąt a polityka w Arabii Saudyjskiej

508

Fala aresztowań wśród elit Arabii Saudyjskiej dotknęła największych biznesmenów, byłych i obecnych ministrów, a nawet jedenastu członków rodziny królewskiej. Aresztowania przeprowadzono w weekend, natychmiast po deklaracji króla Salmana o rozpoczęciu kampanii walki z korupcją. Wydarzenia te wskazują na rosnący poziom konfliktu w polityce Arabii Saudyjskiej.

Nakaz aresztowań prominentnych członków saudyjskich elit wydała nowo powołana instytucja – Komitet ds. walki z korupcją, kierowana przez księcia Mohammeda bin Salmana – następcę tronu a zarazem ministra obrony. Bezprecedensowa jest nie tylko skala aresztowań – dotknęły one kilkudziesięciu osób – ale również fakt, że wśród aresztowanych znajduje się aż jedenastu prominentnych książąt. Dotychczasową praktyką było rozwiązywanie konfliktów wewnątrz rodziny królewskiej w sposób dyskretny, bez angażowania państwowych organów ścigania.

Kto został aresztowany

Wśród aresztowanych są między innymi ludzie bliscy zmarłemu królowi Abdullahowi: jego syn i dowódca Saudyjskiej Gwardii Narodowej książę Miteb bin Abdullah a także najbliższy doradca byłego króla, Chalid al-Tuwaijri. Aresztowanie księcia Miteba oznacza, że najważniejsza po armii siła zbrojna w królestwie została pozbawiona dowódcy. Ruch ten może umocnić kontrolę księcia Mohammada bin Salmana nad resortami siłowymi kraju. Aresztowanie syna niedawno zmarłego króla i zarazem dowódcy potężnej formacji paramilitarnej może jednak nieść dalsze ryzyka polityczne dla królestwa.

Na celowniku znalazł się także jeden z najbogatszych członków rodziny – książę Walid bin Talala, właściciel imperium finansowego Kingdom Holding Corporation, mający udziały m.in. w Citibanku i w Twitterze. Książę Walid bin Talal, którego majątek wyceniany jest na 18 miliardów dolarów, znany jest ze swoich kontrowersyjnych wypowiedzi i nieszablonowych działań biznesowych. Jednocześnie z uwagi na swoje szerokie koneksje w świecie międzynarodowych finansów i mediów, cieszy się opinią szczególnie otwartego na świat członka saudyjskiej rodziny panującej. Jego aresztowanie już wpłynęło na spadek wartości akcji Kingdom Holding Corporation i zapewne wpłynie na pogorszenie klimatu inwestycyjnego w Arabii Saudyjskiej.

Aresztowanie syna niedawno zmarłego króla i zarazem dowódcy potężnej formacji paramilitarnej może jednak nieść dalsze ryzyka polityczne dla królestwa.

Aresztowania dotknęły także trzech dalszych ministrów obecnego rządu oraz kilkudziesięciu byłych ministrów i wiceministrów. Wśród zatrzymanych znaleźli się także magnat medialny Alwaleed al-Ibrahim, właściciel m.in. sieci telewizyjnej Al Arabiyya oraz Bakr Bin Laden, zarządzający największą nie-naftową firmą w Arabii Saudyjskiej.

Fragmentacja władzy w rodzinie królewskiej

Dla zrozumienia przełomowego znaczenia najnowszych wydarzeń w Arabii Saudyjskiej warto nakreślić jak dotychczas funkcjonowała rodzina Saudów – najważniejsza instytucja polityczna w tym państwie.

Z uwagi na szczególną strategię reprodukcyjną założyciela królestwa  – Abd al-Aziza Ibn Sauda (który był on ojcem ponad setki dzieci, w tym ponad czterdziestu synów) rdzeń rodziny królewskiej stanowili przez ostatnie pół wieku jego liczni synowie. Po jego śmierci to właśnie oni – książęta (umara) przejęli stery państwa, podejmując najważniejsze decyzje polityczne w oparciu o zasadę konsensusu. W kolejnych dekadach, wraz z narodzeniem następnego pokolenia wnuków założyciela królestwa, liczba osób wchodzących w skład ścisłej rodziny panującej urosła do ponad tysiąca osób.

Prócz głównych umara – książąt będących potomkami Ibn Sauda – rodzina panująca składa się także z potomków pięciu bocznych gałęzi rodu Saudów. Rody Sunajjanów, Farhanów i Miszarich wywodzą swoje pochodzenie od Muhammada Ibn Sauda, ród Dżiluwich – od Turkiego Ibn Abdullaha, a ród Kabirów – od Sauda al Kabira, który był stryjem Ibn Sauda. Członkom tych części rodziny Saudów nie przysługuje tytuł „Jego Królewska Mość”, a ich tytulatura ogranicza się do zwrotu „Jego Wysokość”.

Nie wszyscy jednak spośród umara mieli istotny wpływ na politykę królestwa. Ta toczy się od lat w ramach grupy kilkudziesięciu najważniejszych książąt nader często sprawujących też funkcję ministrów rządu, na czele którego stoi król. Saudyjska polityka dotychczas prowadzona była za zamkniętymi drzwiami pałaców i sprowadzała się do pozyskiwania sojuszników, przekonywania do swoich racji i negocjowania kompromisów. Wśród grupy umara panowała zgoda co do tego, że zachowanie wrażenia jedności rodziny jest wartością nadrzędną, warunkującą przetrwania systemu władzy absolutnej w królestwie.

liczba osób wchodzących w skład ścisłej rodziny panującej urosła do ponad tysiąca osób

Sytuacja zaczęła ulegać zmianie w ostatnich latach, wraz z wykruszaniem się pokolenia synów pierwszego króla Abd al-Aziza Ibn Sauda. Aby zapobiec walkom frakcyjnym w znacznie liczniejszej grupie książęcych wnuków, poprzedni król Abdullah powołał wewnątrz rodziny Komitet Lojalności – ciało, w którym mieli być reprezentowani wszyscy synowie założyciela królestwa albo bezpośrednio (o ile jeszcze żyli) albo poprzez jednego, wskazanego przez siebie syna. W ten sposób król miał nadzieję podtrzymać dotychczasowy system władzy, oparty na konsensie wąskiej grupy książąt.

Konflikt wnuków

Po śmierci króla Abdullaha w 2015 roku władzę objął jego brat przyrodni – król Salman i nader szybko wydał dekret o likwidacji Komitetu Lojalności. Ponadto w czerwcu 2017 roku nowy król powołał na następcę tronu swojego syna – księcia Mohammada, który w opinii wielu obserwatorów skoncentrował w swoich rękach bezprecedensowo duży zakres władzy.

Ostatnie dwa lata w dziejach Arabii Saudyjskiej to okres gwałtownych zmian w polityce wewnętrznej i zagranicznej. Saudyjska polityka, którą przez lata charakteryzowały powolne, lecz przewidywalne procesy decyzyjne, stała się niezwykle zmienna. Kraj uwikłał się w kosztowną wojnę w Jemenie i wszedł w ostry spór dyplomatyczny z Katarem. W polityce wewnętrznej podjęto kampanię aresztowań zarówno działaczy praw człowieka jak i tych podejrzanych o ekstremizm muzułmański. W ostatnim czasie głośnym echem odbiło się także uchylenie zakazu prowadzenia aut przez kobiety. Decyzje polityczne, które w poprzednich latach zapadały w gronie siedemdziesięcio- i osiemdziesięciolatków, obecnie podejmowane są prawdopodobnie przez podupadającego na zdrowiu króla i jego trzydziestodwuletniego syna.

Koncentracja władzy w rękach jednego spośród wnuków Abd al-Aziza Ibn Sauda jest tym scenariuszem zmiany generacyjnej w elicie królestwa, której zapobiec chciał poprzedni król – Abdullah. Ostatnie aresztowania można odczytywać jako dążenie księcia Mohammeda bin Salmana do umocnienia swojej pozycji lub jako uderzenie prewencyjne, mające zapobiec tworzeniu się wspólnego frontu kuzynów przeciwko niemu. Niezależnie od motywacji Mohammeda bin Salmana, w Arabii Saudyjskiej toczy się proces bezprecedensowej zmiany politycznej, redefiniującej dotychczasowe wzorce uprawiania polityki. W schodzącym ze sceny pokoleniu synów Ibn Sauda możliwe było uprawianie polityki na drodze zawierania konsensusu. Ostatnie wydarzenia wskazują na to, że w pokoleniu wnuków polityka w rodzinie Saudów będzie się toczyć w sposób znacznie bardziej konfliktowy.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here