Nowa era, czyli Chińska Republika Ludowa 3.0

440

Chiny weszły w okres „nowej ery”. Tak głosiła propaganda przygotowana z okazji XIX zjazdu Komunistycznej Partii Chin. Jednak o ile w same hasła można nie wierzyć, to jednak decyzje zatwierdzone w trakcie partyjnego spotkania wskazują na przewartościowanie w sprawach kadrowych, a także wewnętrznych i zagranicznych. Pekin przez następne kilka lat będzie realizował politykę zdecydowanie odbiegającą od tej po 1978 roku. W jej wyniku powstaje organizm, który można roboczo nazwać „Chińską Republiką Ludową 3.0”.

Chińska Republika Ludowa 1.0 została proklamowana przez Mao Zedonga w 1949 i trwała do 1978 roku. Mao, aż do swojej śmierci w 1976 roku, zachowywał w niej bezwzględne przywództwo. Udało mu się stworzyć system, w którym rozbudowany kult jednostki zagwarantował mu pozycję niemal mitologicznego herosa. W polityce wewnętrznej kierował się własnymi subiektywnymi sądami, a niektóre jego pomysły doprowadziły do katastrofalnych tragedii. W polityce zagranicznej prowadził Chiny na ścieżkę konfrontacji (wojna w Korei, relacje z ZSRR) i wspierał maoistowskie partyzantki w innych państwach. Odbywało się to w sytuacji, gdy przez wiele lat część świata zachodniego w ogóle nie uznawała jego Chin. Zaczęło się to zmieniać dopiero pod koniec jego życia.

Chińska Republika Ludowa 2.0 powstała wraz z rozpoczęciem okresu reform i otwarcia w 1978 roku. Stery w partii przejął wtedy Deng Xiaoping, który nie miał tak silnej pozycji jak Mao. Potrafił jednak lawirować pomiędzy różnymi grupami w taki sposób, aby postawić na swoim. Gruntowne reformy gospodarcze i zmniejszenie kontroli państwa w wielu aspektach dało niesamowite efekty gospodarcze. W polityce zagranicznej dominowała doktryna tao guang yang hui, nakazująca ograniczenie zaangażowania na świecie i skupienie się na rozwoju państwa.

Deng zadbał o wprowadzenie i utrzymanie swojego systemu poprzez osobiste wybranie czterech kolejnych sekretarzy generalnych partii. Byli to Hu Yaobang, Zhao Ziyang, Jiang Zemin i Hu Jintao. Nie był to okres spokojny w Chinach i na arenie międzynarodowej. Bezsprzecznie osiągnęli oni jednak wiele sukcesów, choć w drugiej kadencji Hu Jintao (2007-2012) zaczęły być coraz częściej podnoszone problemy, które w tym okresie się pojawiły. Degradacja środowiska, potężna korupcja czy nierówności społeczne to tylko niektóre z nich. Mimo ich zdefiniowania nie udało się znaleźć dobrych rozwiązań lub nie były one efektywnie wprowadzane.

Era Xi Jinpinga

Gdy w 2012 roku Xi Jinping przejmował władzę, wielu obserwatorów nie spodziewało się jej szybkiej konsolidacji. Jego poprzednik miał z tym duże problemy. Tymczasem Xi w szybki sposób przejął kluczowe stanowiska partyjne i państwowe, utworzył liczne tzw. grupy przywódcze w partii, które pozwoliły mu na kontrolowanie wielu aspektów polityki państwa oraz pozbył się wielu oponentów w szeregach KPCh. Chiny ponownie zyskały jednego wyraźnego przywódcę, który bezsprzecznie dominował w systemie. Pojawiły się również zmiany w polityce wewnętrznej i zagranicznej.

Jednak dopiero z XIX zjazdem KPCh i wpisaniem do partyjnej konstytucji myśli Xi Jinpinga o socjalizmie z chińską charakterystyką nowej ery jako wytycznych postępowania zaczęła się Chińska Republika Ludowa 3.0. Od tej pory to Xi Jinping oficjalnie dyktuje politykę państwa, a każdy działacz KPCh się jej sprzeciwiający, może zostać poddany postępowaniu dyscyplinarnemu. Do tej pory tylko Mao Zedongowi udało się osiągnąć taki status za życia. W takiej sytuacji mniejsze znaczenie, niż do tej pory, ma skład Biura Politycznego KPCh i jego Stałego Komitetu. Trzeba jednak przyznać, że w tych organach przewagę stanowią bliscy współpracownicy Xi.

Chińska Republika Ludowa 3.0 w praktyce

Przez ostatnie cztery dekady w Chinach utworzyły się różne grupy interesu. Skupiały się one zarówno wokół dużych firm, ale także władz lokalnych, dla których rozwiązania przygotowywane w Pekinie nie do końca były satysfakcjonujące. Często ignorowały lub opóźniały one implementacje polityki centrali, zgodnie z zasadą 天高皇帝远 (tian gao huangdi yuan) – niebo jest wysoko, a cesarz daleko. Te czasy dobiegają końca – sprzeciw wobec decyzji Pekinu będzie niósł za sobą konsekwencje, co odczuło już na sobie kilku prowincjonalnych sekretarzy partii. W następnych pięciu latach można się spodziewać, że wśród „tygrysów” upolowanych przez antykorupcyjne organy państwowe i partyjne znajdą się nazwiska z listy najbogatszych Chińczyków. Bez względu na to czy będą członkami partii lub nie – każdy z nich będzie miał obowiązek stosować się do zaleceń KPCh. Nikt nie jest zbyt bogaty, aby pozostać w Chinach i jednocześnie uciec od odpowiedzialności. Zwiększanie kontroli partii nad biznesem to będzie jeden z najważniejszych trendów w najbliższych latach.

Chińska Republika Ludowa 3.0 będzie cechowała się również odejściem od wzrostu PKB jako jedynego wyznacznika sukcesu Chin. Nie bez powodu Xi Jinping w swoim przemówieniu, otwierającym XIX zjazd KPCh, nie podał zakładanego tempa. Zamiast tego nastąpi skupienie się na inwestowaniu w innowacje, redystrybucji dochodu narodowego do uboższych klas społecznych i ochronie środowiska. W tym ostatnim aspekcie Chiny borykają się z problemami, które osiągnęły stan krytyczny. Zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby staje się problemem egzystencjalnym dla Chin w perspektywie kilku dekad. Bez wątpienia na ochronę środowiska zostanie nałożony większy nacisk. Forpocztą proekologicznych zmian będzie Pekin z duetem Cai Qi (sekretarz partii, wieloletni współpracownik Xi) i Chen Jining (burmistrz, były mister ochrony środowiska) na czele. Jeżeli władze Chin podejdą do sprawy z rozmachem znanym z kilku innych reform, to w przyszłej dekadzie będziemy mówić o „zielonym supermocarstwie”.

Wyzwania na przyszłość

W zakresie modelu gospodarczego Chin nie należy zapominać o położeniu nacisku na rozwój popytu wewnętrznego zamiast eksportu jako głównej napędowej wzrostu. Już teraz wskaźnik eksportu w stosunku do PKB w Chinach jest niższy niż w momencie wstąpienia do Światowej Organizacji Handlu. W ostatnich latach za politykę gospodarczą odpowiadał Liu He, prawa ręka Xi Jinpinga od tych spraw. Jest on nowym członkiem Biura Politycznego i zapewne zostanie jednym z głównych architektów nowej agendy reform. Zostanie ona ogłoszona podczas III plenum KC KPCh jesienią przyszłego roku, w 40. rocznicę początku okresu reform i otwarcia.

Wszystko wskazuje na to, że Xi Jinping przez jeszcze co najmniej kilkanaście lat będzie głównym decydującym o polityce państwa. Taka sytuacja utrzyma się bez względu na to czy wybierze swojego następcę, czy postanowi bezpośrednio rządzić. Jest to okres niezwykle kluczowy dla przyszłości Chin. Dobijają one do poziomu nazywanego powszechnie „pułapką średniego dochodu”, a na arenie międzynarodowej tworzy się próżnia po wycofujących się Stanach Zjednoczonych. Od sprawnych rządów Xi Jinpinga będzie zależało to, czy Chiny zajmą ich miejsce.

/Jest to czwarty i ostatni z serii artykułów podsumowujących efekty XIX zjazdu Komunistycznej Partii Chin. Pierwszy z nich dotyczył pozycji politycznej Xi Jinpinga, drugi kierunku reform gospodarczych, a trzeci polityki zagranicznej./

PODZIEL SIĘ
mm
Doktorant na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dwukrotnie nagrodzony stypendium MNiSW dla studentów za wybitne osiągnięcia. W 2015 roku otrzymał prestiżowy „Diamentowy Grant” na badanie procesu rekrutacji i socjalizacji chińskich elit politycznych. Trzyma rękę na pulsie polityki chińskiej i relacji polsko-chińskich.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here