Japońskie obchody Nowego Roku – spokojna tradycja w czasie hucznej nowoczesności

Szampan, pokazy sztucznych ogni i zabawa do białego rana. Są to główne rzeczy, z którymi kojarzy się powitanie nowego roku. Jednak nie jest to standard dla całego świata. W różnych krajach mieszkańcy na swój własny sposób starają się pożegnać mijający rok. W tym czasie na szczególną uwagę zasługuje Kraj Kwitnącej Wiśni. Japońskie obchody Nowego Roku są szczególnie ciekawe i warto się im bliżej przyjrzeć.

Nowy Rok (shogatsu lub oshogatsu) to najważniejsze święto w Japonii. Na ten czas, od 1 do 3 stycznia, większość przedsiębiorstw, sklepów i innych obiektów zostaje zamknięta. Rodziny zbierają się, by wspólnie cieszyć się nadejściem nowego roku. Zgodnie z tradycją lata widziane są oddzielnie, a każdy rok zapewnia świeży start. W związku z tym wszystkie bieżące sprawy powinny być rozwiązane przed końcem grudnia.

Grudniowe przygotowania

Jak już zostało wspomniane grudzień to czas, kiedy należy zamknąć wszystkie zobowiązania mijające roku. Z tego powodu wśród przyjaciół lub w miejscach pracy organizowane są tzw. przyjęcia bonenkai, których celem jest zostawienie za sobą wszystkich tegorocznych zmartwień i kłopotów. Przesyła się też między sobą oseibo, czyli “prezenty na koniec roku”.

Wielkie sprzątanie

Japońskie obchody Nowego Roku nie mogłyby się obyć przed należytych przygotowań. Jednym z ważniejszych grudniowych zwyczajów jest nenmatsu no osoji, czyli “sprzątanie na koniec roku” lub po prostu oosoji (“wielkie sprzątanie”). Dla Japończyków istotne jest to, by powitać nowy rok w czystym otoczeniu. Dlatego generalne porządki odbywają się nie tylko w domach, ale również w szkołach i miejscach pracy. Ponadto mieszkańcy archipelagu wierzą, że bóstwo roku, Toshigami, na Nowy Rok odwiedza każde domostwo, więc ważne jest by mieszkanie było reprezentatywne, gdy taki ważny gość przyjdzie.

Porządki przeprowadzane są również w miejscach kultu. Oharae to rytuał oczyszczania świątyni przed nastaniem Nowego Roku. Zwykle odbywa się w Sylwestra. Wykonywany jest przez kapłanki miko, które oczyszczają przybytek przy pomocy poświęconych gałęzi drzewa sakaki. Wiele świątyń podaje informację, kiedy będzie przeprowadzać oharae, aby zwiedzający mogli go obejrzeć.

Japońskie obchody Nowego Roku
Rytuał oharae/źródło: cc wikimedia commons

Dekoracje

Po generalnych porządkach ok. 30 grudnia, ustawiane są noworoczne dekoracje. Przed frontowymi drzwiami lub bramą stawia się kadomatsu, które ma na celu powitać bóstwa, znane z religii shinto. Składa się z trzech części bambusa o różnej długości, które symbolizują dobrobyt oraz pragnienie zyskania cnoty i siły, które pomogą pokonać przeciwności losu; sosny, która dzięki temu, że pozostaje zielona nawet zimą, symbolizuje długowieczność, oraz gałęzi śliwy, które oznaczają niezłomność. By powitać dobre duchy i odstraszyć te złe, nad drzwiami wiesza się shimekazari. Jest to ozdoba wykonana z shimenawy, czyli sznura ze słomy ryżowej, sosny i gorzkiej pomarańczy, która również jest symbolem dobrobytu. Natomiast wewnątrz domu stawia się tzw. kagamimochi, składające się z dwóch ryżowych ciastek mochi oraz mandarynki, ustawionych jeden na drugim. Jest to ofiara dla bóstw.

Japońskie obchody Nowego Roku
Kadomatsu/źródło: cc flickr

31 grudnia

Kohaku Uta Gassen

Jednym z sylwestrowych zwyczajów praktykowanych przez Japończyków jest oglądanie popularnego programu muzycznego Kohaku Uta Gassen. Po raz pierwszy został wyemitowany w 1959 roku. Od tego czasu wspólne oglądanie go stało się tradycją dla wielu rodzin. Program emitowany jest na publicznej stacji NHK od 19:15 do 23:45. W ciągu tych 4,5 godziny widzowie podziwiaj muzyczne pojedynki pomiędzy dwoma zespołami, w skład których wchodzą najpopularniejsi artyści mijającego roku. Muzycy są wybierani i zapraszani przez samą stację NHK, więc możliwość udziału w tym wydarzeniu uznawana jest za swego rodzaju zaszczyt. Na sam koniec programu publiczność i sędziowie głosują na zespół, który ma wygrać.    

Japońskie obchody Nowego Roku
Gwiazdy występujące w trakcie Kohaku Uta Gassen/źródło: cc flickr

Jedzenie

Kolejnym z japońskich zwyczajów sylwestrowych jest jedzenie toshikoshi soba, czyli gryczanego makaronu. Jest to symbol odcięcia się od problemów mijającego roku. Japończycy podają go na obiad lub jako wieczorną przekąskę, życząc sobie przy tym szczęścia oraz, by ich życie było tak długie, jak długi jest makaron, który jedzą. Jednak unika się jedzenia toshikoshi soba po północy, ponieważ przynosi to pecha.

Japońskie obchody Nowego Roku
Toshikoshi soba/źródło: cc flickr

Joya no kane

O północy w świątyniach w całej Japonii rozlega się bicie dzwonów. Nazywa się to joya no kane. Japończycy udają się wówczas do pobliskich przybytków, by powitać Nowy Rok, słuchając dźwięków dzwonów. Bije się w nie 108 razy na znak oczyszczenia ze 108 ziemskich pragnień. Niektóre świątynie pozwalają na to, aby odwiedzający sami mogli uderzyć w dzwony.  

Japońskie obchody Nowego Roku
Joya no kane/źródło: cc wikimedia commons

Parada Lisów

Natomiast ci, którzy chcą spędzić noc 31 grudnia w wyjątkowy sposób mogą odwiedzić świątynię Oji Inari w Tokio. Organizowane są wówczas festiwal oraz parada poświęcone lisom. Według legendy w dawnych czas w ostatnią noc roku lisy przebierały się za ludzi i odwiedzały świątynię Oji Inari. Na upamiętnienie tej opowieści organizowana jest wspomniana parada lisów. Każdy ubrany w kimono i z nałożoną lisią maską lub makijażem może wziąć udział w paradzie, chociaż wymagana jest wcześniejsza rejestracja uczestnictwa. Jest to niezwykłe widowisko. Oprócz tego ustawione są też budki, w których za darmo można pomalować sobie twarz, a na straganach można zakupić lisi alkohol.

Obchody Nowego Roku

Hatsuhinode

Japońskie obchody Nowego Roku można zacząć od podziwiania pierwszego wschodu słońca, który według dawnych wierzeń ma nadprzyrodzone właściwości. Modlitwa do świtu stała się popularna za czasów ery Meiji (1868 – 1912 r.). Jednak nawet dzisiaj ludzie zbierają się na szczytach gór lub plażach by odmawiać modlitwy w intencji zdrowia i dobrobytu całej rodziny na najbliższy rok.  

Japońskie obchody Nowego Roku
Hatsuhinode na Hokkaido/źródło: cc wikimedia commons

Hatsumode

Japońskie obchody Nowego Roku opierają się przede wszystkim na wizycie w świątyni w czasie pierwszych dni stycznia, czyli tzw. hatsumode. W prawie każdej świątyni w całej Japonii organizowane są z tej okazji festiwale. W popularniejszych przybytkach można znaleźć stragany z jedzeniem i ciepłymi napojami, m.in. amazake, czyli słodkim winem ryżowym. Ludzie przychodzą, by pomodlić się przed świątynią o łaski. Oprócz tego można zakupić omamori, czyli talizmany, które mają chronić i zapewnić szczęście na najbliższy rok. Warto również nabyć omikuji, czyli wróżbę. Dzięki niej można się dowiedzieć, jak będą wyglądały kolejne miesiące. Jeżeli wróżba okaże się nieszczęśliwa można zawiesić ją w specjalnym miejscu na terenie świątyni, by uniknąć przepowiedzianego pecha.

Japońskie obchody Nowego Roku
Omamori/źródło: cc wikimedia commons

W niektórych świątyniach odgrywane są shishimai, czyli “tańce lwa” zaimportowane z Chin w czasie dynastii Tang. Według przesądów, jeżeli w trakcie swojego popisu lew “ugryzie” głowę dziecka, będzie się ono cieszyć dobrym zdrowiem w nadchodzącym roku.

Japońskie obchody Nowego Roku
Shishimai w świątyni Miyazaki/źródło: cc wikimedia commons

Niektóre z popularniejszych świątyń, takie jak świątynia Meiji w Tokio, Fushimi Inari w Kioto czy Sumiyoshi Taisha w Osace przyciągają ponad milion odwiedzających w czasie pierwszych dni nowego roku.

Japońskie obchody Nowego Roku
Tłum w czasie hatsumode w świątyni Meiji/źródło: cc flickr

Wystąpienie Cesarza

2 stycznia to również niezwykły dzień, ponieważ wtedy cesarz pokazuje się publicznie w Cesarskim Pałacu w Tokio. Jest to też jedna z dwóch okazji w ciągu roku, kiedy wewnętrzne ogrody pałacu są otwarte dla zwiedzających. Cesarz i członkowie jego rodziny pojawiają się na chronionym szkłem balkonie ok. 10:10, 11:00, 11:50, 13:30 i 14:30, machając i wygłaszają krótkie przemowy do zebranego tłumu.

Japońskie obchody Nowego Roku
Cesarz Akihito w czasie noworocznego wystąpienia/źródło: cc wikimedia commons

Jedzenie

Japońskie obchody Nowego Roku nie mogłyby się obyć bez specjalnych potraw. Osechi ryori to dania, które przygotowywane są specjalnie na tę okazję. Są to różnego rodzaju potrawy zapakowane w pudełka jubako, które składają się z kilku warstw. Każdy składnik danego dnia ma konkretne znaczenie, np. krewetki symbolizują długie życie, a ikra śledzia płodność. Osechi ryori wywodzi się z tradycji okresu Heian (795 – 1185 r.). W owym czasie Japończycy byli szczególnie przesądni. Wierzono, że gotowanie lub używanie paleniska w czasie pierwszych trzech dni nowego roku przynosi pecha. Z tego powodu przygotowywano jedzenie wcześniej. Dlatego i dzisiaj przygotowanie potraw, które wytrzymają parę kolejnych dni, jest bardzo ważne. Ugotowane jedzenie, dania z suchych składników oraz marynowane przysmaki to podstawa noworocznej uczty.

Japońskie obchody Nowego Roku
Osechi ryori/źródło: cc wikimedia commons

Popularne w tym czasie jest również ozoni, czyli pikantna zupa z ryżem mochi. Na początku była to odżywcza potrawka przygotowywana przez samurajów przed bitwą, a swoją karierę jako noworoczny posiłek rozpoczęła w XVI wieku. Głównym składnikiem ozoni jest ryż mochi. Reszta dodatków zależy od regionu i tradycji rodzinnych.

Japońskie obchody Nowego Roku
Zupa ozoni/źródło: cc flickr

Japońskie obchody Nowego Roku są również świętem ciasteczek ryżowych, nazywanych po prostu mochi. Oprócz samych słodyczy ważnym elementem tradycji jest ich wyrabianie. Mochitsuki to ubijanie ryżu mochi, z którego potem wyrabia się ciasteczka. Używa się do tego drewnianego młotka kine, którym bije się ugotowany ryż, znajdujący się w kamiennym lub drewnianym moździerzu usu. Po tym, jak ryż zrobi się klejący, tnie się go na małe części, z których formuje się kulki. Pomimo dużej powszechności ciasteczek mochi, samo mochitsuki traci na popularności. Obecnie wiele osób wykorzystuje do ich wyrobu specjalnych robotów kuchennych.

Japońskie obchody Nowego Roku
Ciasteczka ryżowe mochi/źródło: cc wikimedia commons

Natomiast w zachodnich częściach kraju praktykowany jest zwyczaj picia o poranku przyrządzonej z wielu ziół medycznej sake, zwanej toso. Tradycyjnie podaje się ją w trzech płytkich naczyniach, ustawionych jeden na drugim. Każdy z członków rodziny upija jeden łyk. Według wierzeń, dzięki toso cały pech, który towarzyszył rodzinie w poprzednim roku, zostanie usunięty, a wszyscy zyskują obietnice długowieczności i dobrego zdrowia.

Japońskie obchody Nowego Roku
Zestaw do picia toso/źródło: cc wikimedia commons

Nengajou

Japońskie obchody Nowego Roku wiążą się również z wysyłaniem nengajou, czyli specjalnych pocztówek na Nowy Rok. Pomimo tego, że ostatnią tracą one na popularności, dalej można je zakupić na poczcie, w supermarketach i sklepach papierniczych. Wiele rodzin i przedsiębiorstw zachowało tradycję i dalej przesyła nengajou.  

Japońskie obchody Nowego Roku
Przykłady nengajou/źródło: cc flickr

Gry i zabawy

W czasie Nowego Roku popularne są również tradycyjne gry takie jak hanetsuki, czyli przypominająca badmintona gra, do której wykorzystuje się zdobione, drewniane rakiety, lub karuta, czyli staromodna gra karciana. Oprócz tego Japończycy puszczają również latawce. W przeszłości na początku roku mieszkańcy archipelagu używali tzw. oniyouzu, czyli latawce w kształcie japońskich demonów. Ich puszczanie miało symbolizować pozbycie się zła. Obecnie częściej używa się zwykłych latawcy, jednak te tradycyjne dalej można znaleźć w niektórych sklepach.

Japońskie obchody Nowego Roku
Karuta/źródło: cc wikimedia commons

Hatsuyume

Oprócz pierwszego wschodu słońca ważny jest również pierwszy sen w nowym roku, zwykle ten z 1 na 2 stycznia. Według przesądów przepowiada on los, jaki nas czeka w nadchodzącym roku. Jeżeli komuś przyśni się góra Fuji, jastrząb lub bakłażan wszystkie dwanaście miesięcy będzie miał wypełnione szczęściem i powodzeniem.

Otoshidama

Japońskie obchody Nowego Roku są szczególnie owocnym okresem dla dzieci. Otoshidama to obdarowywania młodszych członków rodziny specjalnymi kopertami wypełnionymi pieniędzmi. Wszystkie dzieci w danej rodzinie otrzymują taką samą sumę. W zależności od ich wieku może to być od 3000 do 10000 jenów.

Japońskie obchody Nowego Roku
Otoshidama/źródło: cc wikimedia commons

Wyprzedaże

Japońskie obchody Nowego Roku mają również bardziej komercyjną stronę. Na okres Nowego Roku wielu sprzedawców oferuje tzw. fukubukuro, dosłownie “szczęśliwą torbę”. Jest to paczka wypełniona różnymi produktami, której cena jest dużo niższa niż ogólna wartość znajdujących się w niej przedmiotów. Jest to całkiem pomysłowy sposób na oczyszczenie magazynów z zalegającego, zeszłorocznego towaru. Ponadto nutka tajemnicy podsyca chęć zakupu takiej paczki. Tradycję fukubukuro rozpoczął dom towarowy Ginza Matsuya na początku XX wieku. Oprócz tego wiele sklepów organizuje spore wyprzedaże, które rozpoczynają się 1 stycznia po południu.

Japońskie obchody Nowego Roku
Fukubukuro/źródło: cc wikimedia commons

Dondo-yaki

Japońskie obchody Nowego Roku kończą się między 15, a 18 stycznia. Wówczas ściąga się noworoczne dekoracje i wraz z zeszłorocznymi amuletami zanosi się je do świątyni, gdzie zostają spalone podczas specjalnego rytuału, nazywanego dondo-yaki. Jest to również moment pożegnania Toshigami. Nie wolno wyrzucać dekoracji i talizmanów do śmieci, ponieważ może to przynieść pecha.  

(wt)

PODZIEL SIĘ
mm
Fascynatka japońskiej popkultury, w szczególności gier komputerowych oraz kinematografii. Interesuje się również muzycznym nurtem visual kei. Nie obce są jej problemy społeczne Kraju Kwitnącej Wiśni, którymi zajmuje się w swojej pracy naukowej.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here