Kino muzułmańskie: znane i nieznane

495

Przeciętny zachodni widz niewiele wie o kinie muzułmańskim, a postrzega je głównie przez popularne ostatnimi czasy kino tureckie. Produkcje filmowe z krajów muzułmańskich nie dorównują popularnością kinu zachodniemu, które jest najszerzej znane ze względu na bliskość kulturową, a także wysokie budżety produkcji. Nie oznacza to, że kino muzułmańskie nie jest zjawiskiem ciekawym, choć istotnie boryka się z wieloma problemami. 

Przeciętny zachodni widz niewiele wie o kinie muzułmańskim, a postrzega je głównie przez popularne ostatnimi czasy kino tureckie.

Kino muzułmańskie dostosowuje się do islamskiego prawa, wartości i konsumentów. Ze względu na swoje kaprysy oraz ciągle zmieniającą się formę, jest to kwestia trudna do jednoznacznego zdefiniowania. Jak sztuka ma w naturze, jest bardzo subiektywna i w tym przypadku. Zgodnie z szerszą perspektywą, kino muzułmańskie można śmiało określić jako sztukę o muzułmanach lub tworzony przez muzułmanów.

Dyskurs kina muzułmańskiego koncentruje się na wierzeniach, kulturze, polityce i postrzeganiu świata.  Nie ma za zadania promować religii, chociaż wiara jest czynnikiem, który znacząco wpływa na kinematografię. Nie mniej jednak, jak każde kino, również muzułmańskie ma za zadanie zachęcić do debaty publicznej, stworzyć podłoże do komentarza społecznego lub krytyki. Jednocześnie podkreśla wspólnotę ludzką oraz uniwersalny język wolności i miłości.

Egipt, Turcja oraz Iran zyskały dominację w dziedzinie kina muzułmańskiego. Chociaż wszystkie trzy są krajami muzułmańskimi, nie są kulturowo tożsame. Egipt jest krajem arabskim, z kolei Iran wywodzi się z kultury perskiej, a w Turcja widoczne są ślady po spuściźnie otomańskiej.

Istnieje też kino mniejszości muzułmańskich, które obejmuje kino imigrantów muzułmańskich. Przykładem produkcji filmowych tego nurtu są filmy powstające w takich krajach jak Indie, Stany Zjednoczone, Niemcy lub Francja. Takie filmy mniejszości nie muszą być wyprodukowane przez muzułmanów, mogą jedynie opowiadać o życiu mniejszości islamskich.

(Nie)popularność kina arabskiego

Kino muzułmańskie, a w szczególności kino arabskie, walczy o zainteresowanie widzów nie tylko na globalnym rynku rozrywki, ale także wśród własnej publiczności. Dzieje się tak ze względu na dominację kina zachodniego. Ten sam czynnik utrudnia rozpowszechnianie dzieł twórców islamskich. Możemy tutaj wyróżnić trzy główne przyczyny ograniczonej popularności kina arabskiego.

Istotnym czynnikiem jest religia oraz wszelkie jej przejawy w działalności kinowej. Powszechną barierą na tle religijnym jest ikonoklazm, czyli zakaz ukazywania człowieka z lęku przed obrazą Boga. Bowiem tylko Bóg może tworzyć, a człowiek jest jedynie jego odbiciem. Jest to jedną z przyczyn niepopularności profesji kinowych. W krajach, gdzie kino nie cieszy się uznaniem swoje miejsce znalazły kobiety. Muzułmańskie aktorki i reżyserki w niektórych społeczeństwach muszą jednak zmagać się ze społeczną stygmatyzacją i etykietowaniem jako osoby wykonujące „nieprzyzwoity” zawód.

Inną przeszkodą dla muzułmańskich reżyserów jest zjawisko cenzury. Krytyka władzy, sceny erotyczne oraz ukazywanie niemoralności są niedozwolone. Z tego powodu odczytywanie filmów muzułmańskich (wyprodukowanych w kraju) jest bardziej złożone oraz wielopłaszczyznowe. Widz przeniesiony jest na inny poziom interpretacji, gdyż reżyser nie może wszystkiego ukazać w sposób dosłowny. Z tego powodu twórcy arabscy często decydują się na emigrację.

Paradoksalnie, kino arabskie nie jest nadmiernie popularne również wśród swojej własnej publiczności. Na przykład wśród dziesięciu najpopularniejszych filmów w Egipcie w pierwszych tygodniach 2018 roku tylko cztery zostały nakręcone w krajach muzułmańskich. Widzowie chętniej wybiorą się na lepiej sfinansowaną projekcję zachodnią niż trudną w odbiorze twórczość arabską. Trudność wypromowania się twórców islamskich wśród własnych widzów polega również na tym, że ludzie z Bliskiego Wschodu preferują telewizję, a co za tym idzie show i seriale, a nie twórczość filmową.

Dzieła kinematografii muzułmańskiej

Najznamienitszym arabskim reżyserem jest Yussef Shahin. Jego twórczość była wielokrotnie nagradzana, a do największych dzieł należą m.in.: „Dlaczego Aleksandria?” lub „Saladyn”. Filmy, które zdobyły sobie największą popularność to „The Message” z 1976 roku, wyreżyserowany przez Mustafę Akkada. Opowiada o życiu proroka Muhammada i ukazał się w dwóch wersjach językowych – angielskiej oraz arabskiej. Innym znanym filmem jest „Saint Mary” z 2000 roku; ukazuje Maryję oraz jej historię znaną z Koranu oraz tradycji islamskiej. Reżyserem o międzynarodowej renomie jest Irańczyk Shahriar Bahrani. Kolejnym filmem, który zdobył sobie popularność jest emiracko – jordańska „Zinzana” z 2015 roku. Ten thriller został wyreżyserowany przez Majida al-Ansari. Przykładem kobiecej kinematografii jest „Karmel” z 2007 roku. Libanka Nadin Labaki wyreżyserowała film opowiadający historie kobiet, których drogi krzyżują się w bejruckim salonie urody.

Podobnie jak inne dziedziny kultury, również kino muzułmańskie wystawione jest na konkurencję ze strony globalnego przemysłu rozrywkowego. Pomimo trudnych warunków niektórzy twórcy osiągają sukcesy artystyczne i finansowe. Kino powstające w krajach muzułmańskich stanowi wartość także dlatego, że opowiada historie, prezentuje wierzenia, bohaterów, wartości oraz poglądy społeczeństw muzułmańskich. Jednocześnie są to filmy stosunkowo słabo znane na rynku globalnym, nie dorównując popularności kinu zachodniemu, zwłaszcza amerykańskiemu.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here