Siedem grzechów głównych geopolityki polskiej

2797
Source: Wikipedia commons

… na stu przykładach  

W toczącej się geopolitycznej debacie wyraziłem swój głos, publikując antygeopolityczny manifest („Przeciw geopolityce”). Przestrzegałem w nim, by geopolitycy zaprzestali w swoim myśleniu popełniania „grzechów” ciężkich, takich jak determinizm, redukcjonizm czy uniwersalizm. Każdy z tych „grzechów” powoduje bowiem ryzyko złej interpretacji rzeczywistości. Innymi słowy, „grzech” to u mnie metaforyczna nazwa na metakategorie błędów w analizie.

W odpowiedzi na to moi przeciwnicy ideowi – geopolitycy – zarzucili mi stosowanie sofizmatu rozszerzenia, popularnie zwanego „chochołem”. Jest to chwyt erystyczny (czyli intelektualny „faul”) polegający na atakowaniu rozszerzonej wersji argumentów przeciwnika, bądź odnoszeniu się do w ogóle nieistniejących twierdzeń. Wśród moich oponentów intelektualnych dominowała ta druga wersja. Geopolitycy twierdzili, że nikt z nich nie jest deterministą ani redukcjonistą. A jeśli nawet takie przypadki się zdarzają, to są marginesem. Ja natomiast niby to walczę ze swoim własnym karykaturalnym wyobrażeniem geopolityki.

W tej sytuacji nie pozostało mi nic innego jak odpowiedzieć konkretami. Stworzyłem więc „geopolityczną tabelę” w której wymieniam na stu przykładach – 100 wydaje mi się liczbą wystarczająco dużą, by nikt nie twierdził, że to margines – siedem grzechów głównych geopolityki polskiej.

Są to:

1) Uniwersalizm (absolutyzacja geopolityki)

2) Redukcjonizm

3) Determinizm geograficzny

4) Obiektywizacja geografii

5) Celowość

6) Sekciarstwo i totemizm

7) Pycha

Zgromadzony materiał ma uświadomić jedno. Popełniane przez geopolityków „grzechy” są powszechne. To nie margines, to główny nurt. To nie „chochoł”, to rzeczywistość.

Najgorsze jednak w popularności geopolityki w Polsce jest co innego. Geopolityka stała się swoistym intelektualnym perpetuum mobile. Tabelka pokazuje dobrze, że dziś wszystko można wytłumaczyć geopolityką: od dokładnie przeciwnych wniosków (położenie Polski może być błogosławieństwem lub przekleństwem) po skrzydlate myśli, że kontrolując Eurazję automatycznie podporządkowuje się Ocean Indyjski. Słowem: geopolityka w Polsce jak żaden inny obszar wiedzy przyciąga różnego rodzaju hochsztaplerów, którzy za pomocą retoryki geopolitycznej są gotowi uzasadnić każdą, nawet najbardziej absurdalną, tezę.

….

Przed lekturą „geopolitycznej tabelki”, warto dodać kilka komentarzy. Przede wszystkim ta tabelka nie jest ani pełna ani skończona. Walczę ze szkodliwym wpływem geopolityki po godzinach – nie mam ani czasu ani ochoty by zająć się tym na pełny gwizdek. Ale nawet takie połowiczne zaangażowanie uświadomiło mi, że tak naprawdę każdy rzetelny badacz mógłby zrobić podobną tabelkę w krótkim czasie. Opisane w niej „grzechy” są bowiem tak powszechne dla twórczości geopolitycznej w naszym kraju, że wystarczy kilka godzin poszukiwań, by znalazło się kolejnych sto – a raczej sto tysięcy – podobnych tez. Przedstawione w mojej tabelce twierdzenia są bowiem typowe dla polskich geopolityków.

Robiąc tabelkę, starałem się o różnorodność personalną. W poniższych tabelach można odnaleźć teksty zarówno najbardziej znanych geopolityków polskich, jak i tych o mniej rozpoznawalnych nazwiskach. Naukowców, publicystów, a także zwykłych ludzi. Chociaż są tu fragmenty z książek (bo muszą być), to przeważają odnośniki internetowe. Siłą geopolityków jest bowiem internet, gdzie następuje demokratyzacja idei: obok siebie wiszą tam poważne rzeczy i zupełne głupoty. Stąd właśnie z internetu głównie korzystałem prezentując geopolityczne mądrości.

Same prezentowane tutaj teksty też są nieróżnorodne. Niektóre z nich to kompletne bzdury. Inne są wartościowe (bądź mają wartościowe elementy) mimo, że są geopolityczne (w tej kategorii mieszczą się np. teksty Jacka Bartosiaka). Czasami „grzechy” się na siebie nachodzą – w jednym zdaniu można znaleźć zarówno redukcjonizm, jak i determinizm. Stąd mój podział ma charakter luźny. Skupiłem się intelektualnie istotniejszych „grzechach” determinizmu, absolutyzmu, obiektywizacji geografii czy redukcjonizmu, pozostałe „grzechy” jedynie pokrótce zaznaczając. Zasadniczo skróciłem sekciarstwo, gdyż automatycznie kieruje one uwagę w stronę personaliów, a – podkreślam raz jeszcze – staram się odpersonalizować ten spór. Walczę z ideami, a nie głoszącymi je ludźmi. Nie zgadzając się fundamentalnie z geopolitykami, mam do nich szacunek. Zaś do tych z nich, których znam osobiście – sympatię.

Przyjąłem też zasadę nieingerowania w same teksty (z wyjątkiem ich skracania), nawet jeśli były tam oczywiste błędy faktograficzne (przykładowo jeden z geopolityków sądzi, że Kambodża czy Birma są niezwykle trudno dostępne) lub idiotyczne wnioski (np. że rywalizacja w Azji Środkowej skłania Chiny do obecności wojskowej w Birmie). Nie poprawiałem również błędów w pisowni (przykładowo powinno być „talassokratyczne”, a nie „talasskoratyczne”, schmittiańskim zamiast Schmittiańskim itp.). Jedyna duża ingerencja z mojej strony to pogrubienie szczególnie frapujących tez. To takie „the best of” tej tabelki.

W każdej z siedmiu tabel wymieniam autora, tezę i tytuł tekstu, z którego pochodzą słowa. Spis wszystkich tekstów znajduje się na końcu. Ponieważ większość z tekstów pochodzi z internetu, to na wypadek gdyby zniknęły, posiadam ich print-screeny. W razie czego służę nimi: żal byłoby, gdyby inni nie byliby w stanie zapoznać się z tym dorobkiem intelektualnym polskiej geopolityki.

Życzę frapującej lektury!

Wykorzystano następujące teksty:

Ambrożek Mateusz, Amerykanie w rozkroku. Jak powinna wyglądać strategia Waszyngtonu wobec Chin? Klub Jagielloński https://klubjagiellonski.pl/2018/09/17/amerykanie-w-rozkroku-jak-powinna-wygladac-strategia-waszyngtonu-wobec-chin/

Ambrożek Mateusz, Dlaczego nie dojdzie do resetu amerykańsko-rosyjskiego, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/mateusz-ambrozek-dlaczego-nie-dojdzie-do-resetu-amerykansko-rosyjskiego/

Ambrożek Mateusz, Geopolityczna pozycja Polski po forum Pasu i Szlaku, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/mateusz-ambrozek-pozycja-geopolityczna-polski-po-forum-pasa-i-szlaku-w-pekinie/

Ambrożek Mateusz, Zalety i wady wyjaśniania geopolitycznego, http://geopolityka.net/mateusz-ambrozek-zalety-i-wady-wyjasniania-geopolitycznego/

Bartosiak Jacek, Pacyfik i Laurazja. O Wojnie, Warszawa 2016

Bartosiak Jacek, Rzeczpospolita między Lądem a Morze. O wojnie i pokoju, Warszawa 2018

Bobkowski Karol, Chiny w grze o dominację nad Eurazją, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/chiny-w-grze-o-dominacje-nad-eurazja/

Brzeskot Artur, wpis na Twitterze, https://twitter.com/artur_brzeskot/status/1068993707804901379

Deptuch Tomasz, Po pierwsze geopolityka, Układ Sił, http://ukladsil.pl/?p=988

Domke Radosław, Azjatycka szachownica w ujęciu Kishore Mahbubaniego, http://geopolityka.net/azjatycka-szachownica-w-ujeciu-kishore-mahbubaniego/

Gabiś Tomasz, Imperium Europeanum, czyli powrót do przeszłości, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/imperium-europeaum-czyli-powrot-do-przyszlosci/

Gabiś Tomasz, Powrót geopolityki, Geopolityka.net (oryginalnie: „Stańczyk”, 1995), http://geopolityka.net/powrot-geopolityki/

Gadera Konrad, Kazachstan-UE. Element wielkiej gry? Geopolityka.net, http://geopolityka.net/kazachstan-ue-element-wielkiej-gry/

Gadera Konrad, Prezydent Battulga i zmiany w geopolityce Mongolii, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/konrad-gadera-prezydent-battulga-i-zmiany-w-geopolityce-mongolii/

Gołaś Kamil, Region Azji-Pacyfiku oraz jego znaczenie dla Federacji Rosyjskiej, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/kamil-golas-region-azji-pacyfiku-znaczenie-federacji-rosyjskiej/

Gryguć Tomasz, Ekskluzywny wywiad tylko dla Myśl Konserwatywna, http://myslkonserwatywna.pl/pan-nikt-ekskluzywny-wywiad-tylko-dla-myslkonserwatywna-pl/

Grygyć Tomasz, Droga do Damaszku, Pan Nikt, http://www.pan-nikt.pl/2018/10/01/droga-do-damaszku/?fbclid=IwAR0OQvwTDEakMs9VrmnHdpjc4uiKvPD7xIHPJ2CnB9x39yWEcBNN5vr0SA4

Kacperek Marcin, Międzymoże!, Fundacja Republikańska, http://fundacjarepublikanska.org/2016/06/marcin-kacperek-miedzymoze/?fbclid=IwAR0DwJ2eZsmifkF3Zw_S17T5Z8G293dg_lXuR1QQ8bTXSnG9Vnh3z-urDbg

Kacperek Marcin, Początek świata Jagiellonów? Klub Jagielloński, https://klubjagiellonski.pl/2015/08/28/poczatek-swiata-jagiellonow-czy-andrzej-duda-bedzie-mial-swoje-waterloo/

Kacperek Marcin, Polska Europejskim Państwem Środka, Klub Jagielloński cz. 1, https://klubjagiellonski.pl/2016/04/28/polska-europejskim-panstwem-srodka-cz1/

Kacperek Marcin, Polska Państwo Środka, cz. 2, Klub Jagielloński, https://klubjagiellonski.pl/2016/05/02/polska-europejskim-panstwem-srodka-cz2/

Madejski Dawid, „Pocałunek mongolskiego księcia”. Euroazjatyzm w myśli Aleksandra Dugina, Geopolityka.net, https://geopolityka.historykon.pl/proxy/pocalunek-mongolskiego-ksiecia/

Madejski Dawid, Geopolityka nauka pomocnicza historii, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/geopolityka-jako-nauka-pomocnicza-historii/

Piłka Marian, Wielka Strategia, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/marian-pilka-wielka-strategia/

Piotrzkowicz Ireneusz P., Wstęp do książki „Dlaczego PiS wygrał wybory”, https://www.techpedia.pl/index.php?str=ks&no=4&fbclid=IwAR0uaS6jPo15HHcLLrzNnDsm73966wnHtgHdGCcan8zPejcSKzUW5Ep2V6o

Radoszko Michał, Euroazjatycka wielka gra w publikacjach Ariela Cohena, http://geopolityka.net/eurazjatycka-wielka-gra-w-publikacjach-ariela-cohena/

Radziejewski Bartłomiej, Polska racja stanu w srebrnym wieku, Nowa Konfederacja, https://nowakonfederacja.pl/polska-racja-stanu-w-srebrnym-wieku/

Sykulski Leszek, Geopolityka a bezpieczeństwo Polski, Warszawa 2018

Synowiec Tomasz, Nowy Jedwabny Szlak w kontekście polskiej racji stanu, Geopolityka.net, http://geopolityka.net/tomasz-synowiec-nowy-jedwabny-szlak-w-kontekscie-polskiej-racji-stanu/

Winiecki Jędrzej, Potęgologia, Tygodnik Polityka, nr 45 (3185) z dnia 2018-11-07; s. 44-46

 

Wojczal Krzysztof, Bezcenna głowa Kim Dzong-Una, blog, https://www.krzysztofwojczal.pl/geopolityka/azja-wschodnia/korea-polnocna/bezcenna-glowa-dzong-una-korea-tajwan-deal/

Wojczal Krzysztof, Czemu Chiny nie staną się dominującą siłą w Azji, blog, https://www.krzysztofwojczal.pl/geopolityka/azja-wschodnia/chiny/czemu-chiny-stana-sie-dominujaca-sila-azji/

Wojczal Krzysztof, Czy rząd wybierze opcję niemiecką, blog, https://www.krzysztofwojczal.pl/geopolityka/europa-centralna/polska-europa-centralna/czy-rzad-wybierze-opcje-niemiecka-jaka-oferta-lezy-w-interesie-polski/

Wojczal Krzysztof, Szlak handlowy czy wojenna ścieżka, blog, https://www.krzysztofwojczal.pl/geopolityka/ameryka-polnocna/usa-ameryka-polnocna/szlak-handlowy-wojenna-sciezka/

PODZIEL SIĘ
mm
dr nauk społecznych UJ, adiunkt w IBiDW UJ, autor czterech książek, w tym dwóch bestsellerów naukowych: "Niedźwiedź w cieniu smoka. Rosja-Chiny 1991-2014" i "Pani Birmy.Biografia polityczna Aung San Suu Kyi".

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here