Reiwa – nowa era w Japonii. O porządku i harmonii

336
Wraz z abdykacją cesarza Akihito 30 kwietnia 2019 roku zakończyła się era Heisei (平成) i Japonia wkroczyła w nowy etap historii pod nazwą Reiwa (令和). Wraz z nowym początkiem pojawiły się stare pytania związane z przyszłością rodziny cesarskiej, kwestiami bezpieczeństwa i podsumowaniem japońskiej ekonomii. 

59 letni Cesarz Naruhito objął Chryzantemowy Tron w środę 1 maja 2019 roku jako pierwszy władca współczesnej Japonii, który nie pamięta okresu II wojny światowej. Jest także pierwszym cesarzem, który został wychowany przez swoich własnych rodziców, a nie przez członków dworu cesarskiego. Jego ojciec, Akihito, poślubił pierwszą w historii Japonii kobietę pospolitego pochodzenia – Michiko. Zarówno Naruhito, jak i jego żona, Cesarzowa Masako, otrzymali prestiżowe wykształcenie na Uniwersytecie Oksfordzkim. Ze względu na ich obycie i otwarcie na świat zewnętrzny, eksperci spodziewają się rozwijania współpracy międzynarodowej, dalszą globalizację i rozwój technologiczny w nowej erze.

Podczas wygłaszania swojej pierwszej przemowy po objęciu tronu o północy 1 maja 2019 roku, Naruhito obiecał „wykonywać swoje obowiązki zgodnie z Konstytucją Japonii” jako jeden z symboli narodowych. Przejął cesarskie regalia, miecz i klejnoty, w najbardziej prestiżowym pomieszczeniu Pałacu Cesarskiego – tzw. „Sosnowej Komnacie”, mając na sobie zachodni frak. Po zakończeniu przemowy i rytuału, premier Shinzō Abe wygłosił krótki komentarz, w którym pogratulował mu przejęciu tronu.

„W związku z rolą Jego Wysokości Cesarza jako symbolu kraju i jedności jego obywateli, pomimo niepokojów w środowisku międzynarodowym  jesteśmy zdeterminowani aby stworzyć przyszłość pełną pokoju i nadziei (…)”.

Japonia wkroczyła w nową erę w trakcie wyjątkowo długiego okresu wolnego od pracy. 1 maja 2019 roku wiele osób zarejestrowało nowe małżeństwa, imprezowało na ulicach i odwiedzało ważne dla Japonii miejsca historyczne. „Kiedyś wszystko było zabawne. To był wspaniały czas. Dzisiaj wszystko wydaje mi się takie zwyczajne” – przekazała „The Japan Times” Yu Inada, która wzięła udział w imprezie inspirowanej estetyką lat 90-tych w Tokio. Na stacji Shinbashi w Tokio można było zaobserwować spontaniczne przyjęcia. Trochę ponad miesiąc temu w tym samym miejscu setki biznesmenów walczyło o egzemplarz gazety z nazwą nowej ery, wdając się w bójki i niszcząc ubrania. „Ludzie dosłownie ze sobą walczyli. To wyglądało jak wojna” – przekazała prasie jedna z uczestniczek wydarzenia.

Kontrowersje związane z nazwą nowej ery

W dniu 2 kwietnia 2019 roku rząd Japonii poinformował, że oficjalne tłumaczenie nazwy nowej ery Reiwa w języku angielskim to: „Beautiful Harmony” („Piękna Harmonia”) i nawiązuje do wiersza z najstarszego zbioru poezji japońskiej – Manyōshu.

Nazwa nowej epoki historycznej w Japonii jest wybierana na podstawie „Deklaracji o procedurach dotyczących nazw er” z 1983 roku.  Nie powinno się wykorzystywać nazw, które były poprzednio w użytku, ani tych, które zostały wcześniej odrzucone. Tradycyjnie nazwy epok odwołują się do cytatów z klasycznej literatury chińskiej, ale premier Shinzō Abe zaapelował o wykorzystanie japońskiej literatury aby podkreślić „wyjątkowość” i „oryginalność” japońskiej kultury.

Nazwa Reiwa budzi szczególne kontrowersje z powodu bezpośrednich konotacji z okresem Shōwa (1926-1989), ze względu na wykorzystanie tego samego znaku Wa (和). Jest on tłumaczony jako „harmonia” oraz „japońskość”, szczególnie w opozycji do „świata zachodniego”. W połączeniu z najbardziej popularnym znaczeniem znaku Rei (令)- „rozkaz”, pojawiły się komentarze, że jest to dowód na rosnący nacjonalizm Japonii. Japoński rząd szybko udostępnił oficjalne tłumaczenie „Pięknej Harmonii” oraz zdystansował się do translacji zachodnich mediów nazywając je „błędnymi”.

Znak Wa jest także bezpośrednio związany z pojęciem tzw. „japońskiej duchowości” (Yamato-damashii -大和魂), która odróżnia Japończyków od reszty świata. Ten termin był używany do opisywania kontaktów ze światem zewnętrznym w okresie Heian (794-1185), by później nabrać specyficznego znaczenia w okresie Meiji (1868-1912), Taishō (1912-1926) oraz Shōwa (1926-1989). Yamato-damashii stało się sztandarowym hasłem określającym misję Japonii w Azji i na świecie, a następnie kluczowym elementem propagandy japońskiego imperialnego wojska w czasie II wojny światowej.

Reiwa została dodana do listy proponowanych nazw stosunkowo późno, w połowie marca 2019 roku, w trakcie trwania ostatniej fazy selekcji. Została wybrana praktycznie jednogłośnie spośród 6 pozycji po tym, jak Shinzō Abe wyraził swoje poparcie. Ministerstwo Spraw Zagranicznych przyznało, że tłumaczenie „Piękna Harmonia” nie jest doskonałe, ale wynika z prób bycia możliwie jak najbardziej wiernym odwołaniem do klasycznej poezji.

Śmierć, abdykacje i narodziny

Okoliczności przejęcia tronu przez Cesarza Naruhito są ściśle związane z problemami współczesnej rodziny cesarskiej, która na podstawie amerykańskiej Ustawy o Domu Cesarskim z 1947 roku została ograniczona do potomków cesarza Taishō. To spowodowało odcięcie 11 gałęzi rodu cesarskiego, tak zwanej „Starej Rodziny Cesarskiej”, która praktycznie w całości wywodziła się z linii księcia Fushimi Kuniye (1802-1875), ojca 4 córek i 17 synów.

Obecnie najmłodszy następca tronu, 12letni książę Hisahito, jest pierwszym męskim potomkiem rodziny cesarskiej od ponad 40 lat. System, który wyklucza tzw. „boczne gałęzie” cesarskich krewnych oraz kobiety, jest wskazywany jako jedno z największych zagrożeń ciągłości japońskiej monarchii. Specjalny wyjątek pozwalający cesarzowi Akihito na abdykację za życia to pierwszy taki przypadek od ponad 200 lat oraz pierwszy w nowym, pookupacyjnym systemie polityczno-prawnym.

21-letni Ryota Ishida zaznacza: „Nie mam szczególnych opinii na temat zmiany epoki, ale myślę, że na pewno wpłynie to na sposób w jaki jest ona postrzegana na świecie. Do tej pory była zawsze związana ze śmiercią władcy. Reiwa od samego początku jest niestandardowa i występuje przeciwko konwencjom. To świetna okazja, by Japonia stała się bardziej żywa i otwarta”

W środę 1 maja 2019 roku Sekretarz Generalny Yoshide Suga wydał specjalne oświadczenie, w którym zawarto stanowisko rządowe na temat zabezpieczania kwestii sukcesji. Jest to „niezwykle ważna kwestia która wpływa na podstawy naszego kraju (…). Jednakże dyskusje związane z przyszłością sukcesji muszą być prowadzone w sposób ostrożny ze względu na fakt, że tron był przekazywany w męskiej linii bez wyjątków od wieków”.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że ceremonia przekazywania cesarskich regaliów była całkowicie zamknięta dla kobiet, w tym dla nowej cesarzowej Masako. Rozszerzenie listy kandydatów do tronu o kobiety rozszerzyłoby ją z 4 do 11 osób. W przeszłości kobiety zasiadały na japońskim tronie 8 razy.

19letnia Mayu Asada przyznaje, że zmiana epoki w Japonii współgra z wrażeniem zmiany czasów. „Moja babcia i mama urodziły się w epoce Shōwa. Ja i moje przyjaciółki – w Heisei. Nasze życia wyglądają zupełnie inaczej w zależności od tego, którą z nas zapytasz o zdanie. Myślę, że Reiwa będzie związana z rozwojem technologicznym. Zastanawiam się, jak będzie wyglądać nasz rozwój społeczny”

Heisei – Niepokój

Akihito miał 11 lat w momencie zakończenia II wojny światowej. Objął tron po śmierci swojego ojca, jednego z najbardziej kontrowersyjnych i rozpoznawalnych cesarzy w japońskiej historii, Hirohito, w 1989 roku. Era Heisei, która rozpoczęła się wraz z jego panowaniem, oznacza „osiąganie pokoju”.

Era Heisei jest kojarzona z momentem gwałtownych zmian politycznych w Japonii i na świecie. Japoński parlament pracował z 16 premierami zanim Shinzo Abe ustabilizował sytuację w 2012 roku. Seria ekonomicznych kryzysów, spowolnienie gospodarcze starły się z katastrofami naturalnymi, w tym w Kobe w 1995 roku, oraz atakiem terrorystycznym w Tokio. Wydarzenia w Fukushimie z 2011 roku postawiły pod znakiem zapytania stabilność Japonii jako kraju, zarówno pod względem reagowania na kryzysowe sytuacje, jak i wolności prasy, niezawisłości sądów i przejrzystości struktur państwowych.

Wraz z rosnącym napięciem w regionie i na świecie, polityką Baracka Obamy, Donalda Trumpa, Moon Jae-Ina oraz Kim Dzong Ila i Kim Dzong Una Japonia musiała na nowo zadać sobie pytania związane z przyszłością swojego bezpieczeństwa na arenie międzynarodowej. Eksperci wskazują, że specyficznie sformułowanie dotyczące obowiązków wynikających z Konstytucji z pierwszej przemowy cesarza Naruhito może być interpretowane jako otwartość na zmiany w rozumieniu kontrowersyjnego art. 9. związanego z wyrzeczeniem się wojny.

„Heisei było spokojnym okresem tylko w porównaniu z poprzedzającym go Shōwa” – mówi student Rei Nishizaki. „Myślę, że pewne polityczne ziarna zostały zasiane tak, by zebrać plon w następnej erze, i chociaż mam nadzieję, że Reiwa także będzie spokojnym czasem, powinniśmy przemyśleć do czego ją porównamy”.

PODZIEL SIĘ
mm
Specjalistka w sprawach Japonii i Korei związana z Uniwersytetem Jagiellońskim i Instytutem Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Pasjonatka japońskiej historii, polityki i kinematografii.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here