Szyicka symbolika po śmierci Solejmaniego

631

Zabójstwo generała Kasima Solejmaniego stało się najbardziej elektryzującym światową opinię publiczną zdarzeniem początku 2020 roku.  Warto przyjrzeć się bliżej reakcjom Iranu i Irańczyków na to wydarzenie w kontekście specyficznej symboliki szyizmu, który leży u podstaw Republiki Islamskiej i postaw jej obywateli.

Dominujący w Iranie szyizm w zasadniczy sposób różni się od bardziej rozpoznawalnego sunnizmu. Chociaż fundamenty – wiara w Jedynego Boga i proroctwo Muhammada – są identyczne, to istnieją też istotne różnice. Specyficzna kultura polityczna szyizmu wiele zawdzięcza zarówno podstawom teologicznym, jak i historii w której szyizm funkcjonował niemal zawsze jako ten mniej liczny i często prześladowany odłam islamu.

Najbardziej rozpowszechnionym odłamem szyizmu w Iranie (i na świecie) jest tzw. imamizm, zwany też szyizmem dwunastowców. Jedną z podstaw wiary jest imamat, czyli przekonanie o specjalnej misji, jaką dwunastu potomoków Muhammada otrzymało od Allaha. Pierwszym z nich był kuzyn i zięć proroka, Ali ibn Abi Talib, a dwunastym i zarazem ostatnim (według imamitów) – imam Mahdi, który wciąż żyje, lecz od ponad tysiąca lat pozostaje w ukryciu. Następca gen. Sulejmaniego, generał Ismail Ghani właśnie do tego szyickiego dogmatu odniósł się w swojej niedawnej wypowiedzi, mówiąc, że celem działań jego organizacji jest „przywrócenie globalnych rządów ukrytego imama”.  Ponadto ważnym zdarzeniem, które stało się „kamieniem węgielnym” doktryny szyizmu i jej odrębności była męczeńska śmierć wnuka Muhammada, imama Husajna ibn Alego w bitwie pod Karbalą w 680 roku. Wizerunki imama Husajna są jednymi z najczęściej występujących elementów szycikiej ikonografii. Także po zabójstwie Solejmaniego zaczęto rozpowszechniać wyobrażenia pokazujące życie pośmiertne generała, gdy spotyka się on u wrót raju z imamem Husejnem.

Obraz przedstawiający powitanie Solejmaniego w raju. Źródło: twitter.

Generał męczennik

W optyce szyitów martyrologia i kult męczenników odgrywają ogromną rolę. Można to dostrzec w obchodach najważniejszych świąt religijnych. Upamiętniające śmierć imama Husajna święto Aszury jest tego doskonałym przykładem. Tysiące ubranych na czarno pątników w ekspresyjny sposób przeżywa żałobę. Płacze, lamenty i samobiczowanie są na porządku dziennym.

Zdaniem byłego konsula RP w Kabulu i orientalisty Marcina Krzyżanowskiego, Solejmani był bardzo ważną postacią irańskiego aparatu bezpieczeństwa, jednak istotniejsza była i zapewne będzie jego rola propagandowa. „Mroczny Rycerz”, który zniszczył Państwo Islamskie był przedstawiany jako prawdziwy bohater. Dlatego nie powinny dziwić obrazki, które można było zobaczyć podczas pogrzebu Solejmaniego. Widok płaczącego Najwyższego Przywódcy czy rzecznika prasowego Gwardii Strażników Rewolucji to po prostu naturalny sposób okazywania żalu przez Irańczyków. Zapewne było w tym trochę teatralnego grania pod publikę, jednak nie można zaprzeczyć szczerości ich smutku. Solejmani był najpopularniejszą postacią sceny politycznej Republiki Islamskiej, co potwierdzają tłumy, które wyszły na ulice w dzień pogrzebu generała.  Jak zaznaczył iranista Jakub Gajda, „z dnia na dzień  w irańskich miastach pojawiły się wielkie postery z twarzą męczennika, generała Solejmaniego”.

Czerwona flaga

Wywieszenie czerwonej flagi z napisem „Ya la-Tharat al-Husayn” na szczycie meczetu Jamkaran w Kom większość komentatorów odczytało jako symbol nadchodzącej wojny czy zemsty. Inni natomiast, jak wspomniany wcześniej Marcin Krzyżanowski, uważają, iż jest to nadinterpretacja.  Jak podkreśla profesor Vali Nasr, autor książki „Shia Revival”, czerwień w szyizmie to kolor przede wszystkim odwołujący się do męczeństwa Husajna. Słowo „tharat” (l. mnoga od „thar”) może oznaczać „mścicieli” lub „wojowników”, co budzi wątpliwości interpretacyjne. Z pewnością jednak pojawienie się czerwonego proporca w mieście będącym centrum religijnym Iranu pokazuje, jak symbolicznie ważną postacią był Kasim Solejmani.

Cierpienia córki

Symboliczny wymiar miało również spotkanie Hassana Rouhaniego z córką generała. Na pytanie Zajnab Solejmani, kto pomści śmierć jej ojca prezydent odparł, iż każdy to zrobi. Podczas swojego przemówienia na Uniwersytecie Teherańskim kobieta w nieoględny sposób zwróciła się do Donalda Trumpa, dając wyraz sprzeciwu wobec brutalności Stanów Zjednoczonych. Czy ukazanie cierpienia córki generała i jej odwagi w stawieniu czoła wrogowi miało nawiązywać do postaci Fatimy? Córka Muhammada ma wszak wyjątkowe znaczenie dla imamitów, którzy widzą w niej manifestację praw uciśnionych, symbol oporu i sprawiedliwości. Być może jest to nadinterpretacja, jednak nie należy pomijać znaczenia symboliki dla Iranu i Irańczyków.

 

PODZIEL SIĘ
Absolwent prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, aktualnie związany z Instytutem Bliskiego i Dalekiego Wschodu UJ. Jego szczególne zainteresowanie budzą okolice Zatoki Perskiej, głównie Iran. Ponadto pasjonują go podróże po niesztampowych miejscach w Polsce i na świecie, bieganie i literatura faktu.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here