Rezygnacja premiera Shinzō Abe – podsumowanie urzędowania

277

28 sierpnia państwowa agencja prasowa Japonii podała do informacji publicznej, że 65-letni premier Shinzō Abe zrezygnuje ze stanowiska ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Abe, najdłużej pracujący premier Japonii, sprawuje urząd od 8 lat i 8 miesięcy.

Podczas konferencji prasowej Shinzō Abe skomentował, że: „Pomimo tego, że obowiązuje mnie jeszcze kolejny rok urzędowania i wyzwania, którym należy sprostać, zdecydowałem się zrezygnować ze stanowiska (…)”. Premier przeprosił także, że opuszcza urząd w momencie pandemii koronawirusa.

Kwestia stanu zdrowia premiera jest szeroko komentowana przez media Japonii od lipca 2020 roku. 14 sierpnia Abe wybrał się do tokijskiego szpitala Uniwersytetu Keio w ramach swojego 3-dniowego urlopu.  Później powtórzył wizytę 8 dni później, co wywołało falę pogłosek i głosów krytycznych. Abe od ponad 50 dni nie występował publicznie, pomimo coraz głośniejszych nawoływań, by skomentował sytuację dalszego rozprzestrzeniania się koronawirusa i sytuacji gospodarczej w kraju. Opozycjoniści zaczęli głośno analizować jego możliwości sprawowania urzędu, a Abe zapowiedział, że wróci do pracy i postara się dalej robić wszystko, co w jego mocy (jap. ganbaru).

Ganbaru – rób albo giń

3-dniowy urlop w okolicach 14 sierpnia to pierwszy wolny czas premiera Abe od 147 dni. Polityk cierpi na chroniczne wrzodziejące zapalenie okrężnicy. Symptomy zazwyczaj pogarsza stres, którego nie brakuje w okresie pandemii Covid-19. W dniu ogłoszenia rezygnacji premiera Tokio zaraportowało 266 nowych infekcji, co sprawiło, że łączna liczba chorych w stolicy Japonii wzrosła do 20 322 osób, a w całej Japonii – 64 752 osób.

Mainichi” cytuje wysoko postawionego członka Partii Liberalno-Demokratycznej, który przekazał prasie, że Abe „martwił się o wpływ jego choroby na podejmowane decyzje”. Polityk objął urząd po raz pierwszy w 2006 roku w wieku 52 lat, ale w 2007 roku zrezygnował ze stanowiska, oficjalnie w związku z pogorszeniem się symptomów zapalenia okrężnicy. Wtedy jednak walczył o zachowanie twarzy w związku z aferami korupcyjnymi. Wrócił na urząd w 2012 roku i od 8 lat i 8 miesięcy kontynuuje pracę.  W 2007 roku Abe spotkał się z ostrą krytyką zarówno ze strony opozycjonistów jak i swoich najbliższych współpracowników, ze względu na specyficzne podejście Japończyków do kwestii pracy i odpowiedzialności.

Zdaniem ekspertów tylko rezygnacja z powodów zdrowotnych jest w stanie uchronić premiera przed zarzutami, że opuszcza urząd w krytycznym dla czwartej największej gospodarki światowej momencie. Japończycy określają działania rządu wobec pandemii jako „zbyt mało, zbyt późno”. Wiele osób jest niezadowolonych z prób jak najdłuższego opóźniania wprowadzania zdecydowanych obostrzeń w związku z Igrzyskami Olimpijskimi Tokio 2020, szczególnie w świetle załamującej się służby zdrowia i kryzysu gospodarczego.

Polityka rządowa wobec pandemii, nazywana przez japońskie media ironicznie „Abenomask” (dosł. Maska Abe, gra słów z programem reform Abenomics), związana z problemami dystrybucji maseczek wielorazowych, zmianą decyzji wobec wysokości wsparcia finansowego dla obywateli z 300 tys. do 100 tys. jenów oraz spowolnionymi procesami zamknięcia gospodarczego doprowadziła do spadku popularności administracji Abe. W lipcu badania Kyodo News pokazały, że wskaźniki poparcia spadły z 62% do 36% w lipcu 2020 roku.

Część ekspertów wskazuje także, że Abe chce zapisać się na kartach historii jako premier związany z reformami gospodarczymi, otwieraniem Japonii na handel międzynarodowy i walką z deflacją. Wiele skutków jego reform oraz zapoczątkowanych procesów zostało silnie spowolnionych w związku z pandemią.

Przedstawiciele Partii Liberalno-Demokratycznej wyrazili zaskoczenie informacjami o rezygnacji premiera. Wieści o rezygnacji premiera wstrząsnęły także tokijską giełdą. Notowania grupy Nikkei 225 na krótko spadły o 2,6%.

Posumowanie urzędowania premiera Abe

Jako najdłużej pracujący premier na stanowisku w historii Japonii Shinzō Abe wywołuje silne emocje zarówno w kraju, jak i za granicą. W 2012 roku powrócił na stanowisko, ciesząc się dużym poparciem społecznym i partyjnym w okresie destabilizacji politycznej i gospodarczej.

Abe został politykiem, który najdłużej sprawował stanowisko premiera Japonii. W poniedziałek 24 sierpnia spędził 2 799 dzień w biurze, bijąc rekord Eisaku Sato, swojego krewnego, który w latach 1964-1972 obejmował urząd przez 2 798 dni. To nie jest jedyny związek rodziny Abe z polityką – jest wnukiem byłego premiera Japonii Nobusuke Kishi.

Okres jego urzędowania zbiegł się ze znaczącymi wydarzeniami w historii świata i regionu, w tym z historyczną wizytą Baracka Obamy w Hiroszimie w 2016 roku, zwiększeniem napięcia na linii Waszyngton-Pyongyang, wojną handlową Stanów Zjednoczonych i Chin, sporami z Koreą Południową.

Polityka wewnętrzna

Program Abenomiki, rozbudowanych reform mających na celu wyprowadzenie Japonii ze stanu deflacji za pomocą poluzowania polityki monetarnej, wywołał początkowe sukcesy i późniejszą stagnację. Trzy „strzały” Abenomiki przedstawione w 2012 roku to „silna gospodarka”, „wsparcie rodzin” i „bezpieczeństwo społeczne”.

W 2014 i 2019 roku Abe podniósł podatek konsumpcyjny, w pierwszej kolejności do 8% a potem do 10%, a zmniejszony obrót gotówką wpłynął na statystyki eksportu i importu podczas pandemii. Wieloletnie niskie oprocentowanie negatywnie oddziaływało na instytucje finansowe. Zgodnie z analizami Banku Światowego i innych międzynarodowych instytucji, programy Abenomiki okazały się niewystarczające ze względu na brak nacisku na wewnętrzne reformy.

Abe starał się o „zmiany w stylu pracy” Japończyków. Dzięki jego programom dedykowanym zwiększeniu udziału kobiet w gospodarce, Japonia doprowadziła do wprowadzenia reform strukturalnych, zwiększenia zasiłków opiekuńczych itp. W 2019 udział kobiet w japońskiej sile roboczej wyniósł 71%, więcej, niż w większości krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych.

Wiele problemów nie doczekało się jednak rozwiązania, w tym rażące różnice w zarobkach, nieelastyczne umowy o pracę, które często zmuszają kobiety do decyzji, czy chcą zakładać rodzinę, czy kontynuować karierę, brak żłobków i przedszkoli. Zaledwie 10% stanowisk niższej izby parlamentarnej w Japonii jest zajęte przez kobiety.

Abe, który w 2012 roku objął władzę po największych protestach w Japonii przeciwko energii atomowej, działał na rzecz przywracania pracy poszczególnych reaktorów i uniezależniania się od ropy naftowej. W 2017 roku premier stanął w obliczu skandalu związanym z zakupem ziemi pod kontrowersyjną szkołę kładącą nacisk na konserwatywne, przedwojenne zasady wychowania. Od tamtej pory opinia publiczna analizuje związki Abe z japońskimi środowiskami biznesowymi, dziennikarskimi i politycznymi, zarówno pod względem afer korupcyjnych jak i funkcjonowania proatomowego lobby tzw. „nuklearnej wioski”.

W kwietniu 2019 roku Japonia wkroczyła w nową erę dziejową – Reiwa, po trwającej od 1989 roku Heisei. Abdykacja cesarza Akihito, chociaż nie bezprecedensowa w dziejach Japonii, ale pierwsza po uchwaleniu ustawy zasadniczej z 1947 roku, zwróciła uwagę na problemy domu cesarskiego oraz kwestii sukcesji kobiet.

Polityka zagraniczna

Abe, którego konserwatywne poglądy wywołały szereg komentarzy w regionie, od lat starał się o wzmocnienie obronnych kompetencji Japonii na arenie międzynarodowej. Kwestia reinterpretacji słynnego art. 9 japońskiej Konstytucji, w którym kraj wyrzeka się wojny, powraca regularnie od 2014 roku. W 2015 i 2016 roku, jeszcze w ramach współpracy z Barackiem Obamą, Abe doprowadził do zatwierdzenia prawa do tzw. „zbiorowej samoobrony”, czyli możliwości walki u boku sojuszników, nawet jeśli Japonia nie zostanie zaatakowana bezpośrednio.

Premier jako pierwszy japoński polityk najwyższego szczebla wystąpił przed Kongresem Stanów Zjednoczonych w 2015 roku i wygłosił wtedy swoje słynne przemówienie, zawarł w nim m.in. przesłanki dotyczące swoich poglądów na przeprosiny za zbrodnie wojenne Japonii, tłumacząc, że: „nie możemy pozwolić naszym dzieciom, wnukom i kolejnym pokoleniom, które nie mają nic wspólnego z wojną, być predestynowanymi do przepraszania”.

„Historia jest surowa. Co się stało, nie może zostać cofnięte”

Donald Trump, który wywiera naciski na Japonię w związku z kwestiami finansowania stacjonujących w niej amerykańskich żołnierzy, zawarł z Abe porozumienie o niższych stawkach celnych oraz zwiększonych zakupach amerykańskiego sprzętu wojskowego. Japonia pozostaje krajem o największej liczbie stacjonujących żołnierzy amerykańskich, co wywołuje powracające problemy i niezadowolenie mieszkańców Okinawy oraz opozycjonistów Abe. Wśród innych kwestii, które utrudniały premierowi współpracę ze Stanami Zjednoczonymi, jest także opuszczenie przez Waszyngton Partnerstwa Transpacyficznego, zwiększone opłaty celne na japońską stal i aluminium oraz starcia z Chinami na poziomie gospodarczym i dyplomatycznym.

Abe borykał się także z agresywną polityką Chin na morzu wschodniochińskim. Poczatęk jego urzędowania przypadł na zaostrzenie relacji związane z nacjonalizacją spornych Wysp Senkaku. Przygotowanie tzw. „piątego politycznego dokumentu”, który miał znormalizować stosunki z Chinami na kolejną dekadę, zostało zatrzymane w związku z pandemią, sceptycyzmem opinii publicznej w obydwu krajach, skutkami wojny handlowej Stanów Zjednoczonych i Chin oraz przełożeniem wizyty prezydenta Xi Jinpinga w Japonii.

W 2015 roku Abe doprowadził do zawarcia porozumienia w sprawie „kobiet pocieszycielek”, ustalając pewne fundamenty dalszego działania z prezydentem Korei Moon Jae-Inem, który objął urząd w 2017 roku, ale działania Japonii zostały uznane za niewystarczające. Wielokrotne starcia Abe z Koreą Południową z związku z kwestiami historycznymi, w tym odszkodowań dla koreańskich pracowników japońskich fabryk w okresie okupacji 1910-1945 doprowadziły do zaostrzenia wzajemnych relacji i bojkotu japońskich towarów w 2019 roku.

Podsumowanie

Shinzō Abe, którego ambitne plany związane z polityką wewnętrzną i zagraniczną są różnie oceniane, doprowadził do wzmocnienia pozycji kraju na arenie międzynarodowej. Lowy Insitute’s Asia Power Index wskazał Japonię jako “lidera liberalnego ruchu w Azji”. W 2020 roku badanie ISEAF-Yusok Ishak Institute potwerdziło, że kraje Azji Południowo-Wschodniej uważają Japonię za najbardziej stabilny i godny zaufania kraj regionu.

W 2018 roku Pew Research Center podało, że 83% Filipińczyków, 81% Australijczyków, 68% Amerykanów i 68% Indonezyjczyków postrzegało Japonię pozytywnie. W 2013 roku zaledwie 22% mieszkańców Korei Południowej podzielało tą opinię, ale do 2018 roku ich liczba wzrosła do 35%. Ten sentyment jest szczególnie popularny wśród Koreańczyków w wieku od 18 do 29 lat, z których 47% potwierdziło, że postrzega Japonię w pozytywnym świetle.

W tym samym czasie ok. 70% Filipińczyków i Australijczyków oraz 50% Indonezyjczyków uważało Shinzō Abe za dobrego lidera. 88% Koreańczyków nie podzielało tej opinii.

Abe nie wskaże swojego następcy w najbliższym czasie. Rząd Japonii ma dyskutować o dalszej przyszłości urzędu w przyszłym tygodniu, a premier pozostanie na stanowisku do momentu powołania kolejnego polityka na jego miejsce.

W piątek 28 sierpnia, zanim media obiegła informacja o rezygnacji Abe, sekretarz generalny Partii Liberalno-Demokratycznej wskazał głównego sekretarza gabinetu, Yoshihide Suga, jako silnego kandydata na zastąpienie obecnego premiera. Wymienił także nazwiska Fumio Kishidy i Shigery Ishiby, wysoko postawionych członków partii.

Kyodo News przeprowadziło badania w ub. tygodniu w związku z potencjalną zmianą na stanowisku premiera Japonii. 23,3% respondentów wskazało Ishibę jako kolejnego kandydata, a 11% wyraziło opinię, że Abe powinien nie rezygnować z urzędu. W dalszej kolejności popularnością cieszył się kontrowersyjny minister środowiska Shinjiro Koizumi (8,4%) oraz minister obrony narodowej Taro Kano (7,9%). Coraz więcej osób wskazuje na możliwości polityczne Yuriko Koike, która zyskała na popularności podczas trwania pandemii Covid-19, ale prezydent Tokio w dalszym ciągu walczy o poparcie wewnątrzpartyjne.

AKTUALIZACJA: Zgodnie z informacjami z 31 sierpnia 2020 roku, następca Abe zostanie ogłoszony podczas obrad parlamentarnych 17 września 2020. Jego wybór będzie związany z elekcją wewnątrz oficjalnych struktur w połowie września. Kolejne obrady parlamentarne będą miały miejsce w październiku.

PODZIEL SIĘ
mm
Specjalistka w sprawach Japonii i Korei związana z Uniwersytetem Jagiellońskim i Instytutem Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Pasjonatka japońskiej historii, polityki i kinematografii.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here