Chiny-Rosja sojusznicy czy (nie)równi partnerzy?

Od paru lat relacje między Chinami i Rosją polepszają się na płaszczyźnie bezpieczeństwa oraz ekonomii. Pod koniec listopada 2020 roku Władimir Putin nie wykluczył sojuszu militarnego z Chinami. Ich coraz bliższa współpraca nie umyka uwadze Stanów Zjednoczonych. Zaprzysiężenie Joe Bidena 20 stycznia 2021 może zmienić podejście USA zarówno do Rosji, jak i do Chin.

Sytuacja międzynarodowa

Relacje Stanów Zjednoczonych z Chinami oraz z Rosją są napięte. W 2014 roku, za kadencji prezydenta Baracka Obamy, Rosja przejęła Krym. Dwa lata później oskarżono ją o ingerencję w wybory prezydenckie USA, dzięki czemu Donald Trump miał zyskać przewagę. Jednak takie plotki są demontowane przez stronę rosyjską. Stosunki z Chińską Republiką Ludową są problematyczne z wielu powodów. Znaczącym problemem jest amerykańskie embargo na chińską elektronikę, łamanie praw człowieka m.in. w przypadku Ujgurów, sprawa protestów w Hongkongu, koronawirus czy chińskie wpływy w regionie Azji Południowo-Wschodniej.

Stanom Zjednoczonym nie sprzyja fakt, że Rosja utrzymuje silne stosunki z Chinami. Trump obrał politykę walki między mocarstwami, natomiast Biden zapowiada zjednoczenie państw demokratycznych w celu wzajemnej współpracy i wsparcia. Przyszły prezydent USA postrzega Chiny jako głównego konkurenta do tytułu pierwszej gospodarki świata. Jednocześnie uważa Rosję za największego przeciwnika i agresora. Z tego też powodu Biden planuje wzmocnić NATO. W ostatnich latach jest to najskuteczniejsza organizacja międzynarodowa, która trzyma Federację Rosyjską w ryzach.

Nie zawsze jednomyślni

Joe Biden podkreśla jednak brak jednomyślności Rosji i Chin w niektórych aspektach. Dlatego też sojusz Pekinu z Moskwą nie będzie głównym tematem rozterek przyszłej władzy USA. Mimo deklaracji o współpracy w zakresie handlu oraz bezpieczeństwa, oba kraje nie ingerują we wzajemne spory terytorialne. W chińskim postrzeganiu Krym jest terenem ukraińskim, więc nie uznaje zwierzchnictwa rosyjskiego nad tamtym obszarem. Z perspektywy rosyjskiej nie warto ingerować się w spory terytorialne Chin o wyspy Sekaku/Diaoyu czy spory z Indiami w Himalajach. Brak porozumienia w tych kwestiach uspokaja USA oraz Europę, którzy mogą obawiać się sojuszu dwóch autorytarnych potęg. Pomimo braku sformalizowanego sojuszu, obydwa kraje prowadzą od lat współpracę w formacie Szanghajskiej Organizacji Współpracy, której członkami są także kraje Azji Centralnej.

Współpraca militarna

Xi Jinping oraz Władimir Putin regularnie spotykają się podczas wspólnych ćwiczeń militarnych prowadzonych przez chińskie i rosyjskie siły zbrojne. Ostatni wspólny patrol z użyciem bombowców odbył się 22 grudnia. Sześć maszyn trenowało współpracę na obszarze Morza Wschodniochińskiego oraz Morza Japońskiego. Ćwiczenia odbyły się zgodnie z prawem międzynarodowym, żadna ze stron nie naruszyła obcych stref powietrznych. Według oficjalnych informacji ćwiczenia stanowią zapowiedź przyszłej współpracy chińsko-rosyjskiej. Stałą obawą Zachodu jest wsparcie Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej oraz chińskiego przemysłu zbrojeniowego przez technologię rosyjską. W ostatnim czasie Chiny zakupiły myśliwce wielozadaniowe Su-35 oraz system rakietowy ziemia-powietrze S-400. Wydaje się jednak, że potencjał rozwoju tej współpracy osiągnął już możliwie najwyższy poziom. Chiny w wielu obszarach technologii militarnych dogoniły już Rosję, czego przejawem jest opracowanie samodzielnie myśliwca piątej generacji J-20. W relacjach chińsko-rosyjskich wojskowość to nie jedyny obszar współpracy.

Współpraca ekonomiczna

Chiny są największym importerem surowców energetycznych na świecie. Dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego konieczna jest dywersyfikacja źródeł energii. Ropa odpowiada na 20% zapotrzebowania energetycznego Chin, a gaz ziemny to kolejne 8%. W 2019 roku Rosja była drugim największym dostawcą ropy naftowej. Zakup rosyjskiej ropy zapewnił 15,3% zapotrzebowania Chin na ten rodzaj surowca energetycznego. W tym samym roku Rosja sprzedała Chińskiej Republice Ludowej 3% ich zapotrzebowania na gaz ziemny w formie skroplonej.

W najbliższym czasie Federacja Rosyjska spodziewa się wzrostu sprzedaży gazu dzięki znaczącej inwestycji pod nazwą „Siła Syberii”, która została sfinalizowana. Jak się okazało, projekt został wykonany w pośpiechu i towarzyszyła mu korupcja. Dodatkowo złoża mogą okazać się mniej wydajne niż początkowo zakładano, co sprawi, że Rosja nie będzie w stanie wywiązać się z umowy ze stroną chińską. Rosja szuka nowych możliwości i planuje budowę „Siły Syberii 2”.

Nowym i obiecującym polem do współpracy jest uprawa soi. Chińczycy mają ogromny popyt na soję oraz produkty sojowe, a Rosja na potencjał do zwiększenia ilości upraw. Dzięki temu Rosja mogłaby zwiększyć eksport soi, a tym samym pomóc obniżyć ich cenę rynkową w Chinach, a także zwiększyć swoje wpływy w regionie. Drugim obliczem zwiększenia znaczenia na chińskim rynku jest uzależnienie się od partnera. Mimo że Rosja ściśle współpracuje z Państwem Środka, powinna zadbać o różnorodne rynki zbytu, aby uniknąć szantaży ekonomicznych.

Podsumowanie

Federacja Rosyjska oraz Chińska Republika Ludowa pozostają w dobrych stosunkach politycznych i gospodarczych. Pomimo pandemii koronawirusa i zaprzestania transportu osobowego, handel jest bardzo ożywiony po obu stronach granicy. Wydaje się, że współpraca dwóch mocarstw osiągnęła już maksymalny poziom i dalszy jej rozwój będzie trudny z uwagi na rozbieżne interesy gospodarcze i strategiczne. Rosja i Chiny będą w przewidywalnej przyszłości blisko współpracować ale raczej nie utworzą bloku polityczno-militarnego. Do zmiany relacji między tymi państwami przyczyniać się będzie asymetria gospodarcza. Zgodnie z ostatnimi prognozami, Chiny mogą stać się najsilniejszą gospodarką światową już w 2028 roku. Przewaga ekonomiczna i technologiczna jest podstawą potęgi międzynarodowej w większym stopniu niż siła militarna. Rozpoczynająca się dekada może przynieść wiele zmian w światowym układzie sił.

PODZIEL SIĘ
Studentka Studiów Azjatyckich Dalekowschodnich w Instytucie Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Główne zainteresowania to: relacje społeczne i międzykulturowe, problemy społeczeństwa japońskiego, relacje Japonii z Chinami.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here